HKU

Enthousiasme vertaalt zich kortom in een verheugd opveren van lichaam en geest.

Kippenvel

Geen klaptafeltjes met laptops deze keer waarop van alles gebeurt wat werkelijk niets te maken heeft met de spreker die zich voor in de zaal in het zweet staat te werken. De ruimte lijkt eerder op een theater dan op een collegezaal en de aanwezigen zijn – net als ik – echt gekomen voor de verteller en zijn verhaal. In het hoofdstuk dat zij in de essaybundel "Kairos; een nieuwe bevlogenheid" aan onderwijs heeft gewijd schrijft Joke J. Hermsen: 'Een bevlogen docent, het woord zegt het feitelijk al, zorgt ervoor dat het denken van zijn of haar leerlingen ook vleugels kan krijgen.' Hier staat er een en ik hang aan zijn lippen! Het kan dus echt: het leven vieren van een dode. Want dat is precies wat we met z'n allen zitten te doen. Margaret Atwood zei het al: 'Wie blijft voortbestaan, gaat verder als een figuur in een verhaal.' Hermsen pleit voor docenten die mooie verhalen vertellen: 'Onderwijs is niet alleen het overbrengen van feitenkennis of het ontwikkelen van "skills" om die feiten digitaal op te zoeken, maar ook en vooral het aanzetten en inspireren tot nieuwe gedachten en interpretaties die het creatieve wordingsproces kenmerken.' De uitkomst van het creatieve wordingsproces beleef ik 's avonds. Het is adembenemend ...

 

'Weer een aanslag op mijn kippenvel ...' Beter had ik het niet kunnen zeggen. Deze prachtige quote komt uit de mond van docent Frank de Munnik die samen met collega Jeroen Thijsen studenten heeft geïnspireerd tot nieuwe interpretaties. Het is 25 november 2014 en mijn gedachten gaan onwillekeurig terug naar die donderdagavond nu iets meer dan tien jaar geleden. Het is 26 augustus en in het tv-gidsje ontdek ik een intrigerend stukje over een documentaire van Jeroen Berkvens: "A skin too few, the days of Nick Drake". Nick Drake? Nóóit van gehoord. Toch maar even kijken, besluit ik ... Al na dertig seconden weet ik het zeker: hier gebeurt iets! Er gebeurt óók iets met mij en Hermsen weet wat: 'Als we bevlogen raken, gaat ons hart sneller kloppen, krijgen we blossen op onze wangen, gaan onze ogen glinsteren en neemt zelfs de hoeveelheid adrenaline in ons bloed toe. Enthousiasme vertaalt zich kortom in een verheugd opveren van lichaam en geest.' Het is inderdaad goed raak ... Dus meld ik in september 2004: 'Ik kan me niet herinneren wanneer ik voor het laatst zo bij m'n strot gegrepen werd ...'

 

De laatste alinea van de column die ik iets meer dan tien jaar geleden schreef luidt: 'Als ik besluit een column te schrijven over mijn verpletterende kennismaking met Nick Drake trekt de nieuwe lichting eerstejaars aan mijn raam voorbij. Zal er iemand tussen zitten die straks in staat is mij bij de strot te grijpen?' Toen kon ik niet bevroeden dat hier tien jaar later een uniek project zou plaatsvinden waar mijn vraag van toen op bijzondere wijze wordt beantwoord. De avond van zijn veertigste sterfdag brengen studenten van HKU Conservatorium covers ten gehore van Drake's repertoire in een uniek concert. Ik mag hopen dat het is vastgelegd. Over bij je strot gegrepen worden gesproken ... Er zijn allerlei definities van kunst, maar op dat moment prefereer ik die van dichteres Maria van Daalen: 'Kunst is vormgeving van emotie.' En hoe zit het met de kunstenaars? Andy Warhol zag het somber in: 'Een kunstenaar is iemand die dingen maakt die mensen niet nodig hebben.' Dit leek tijdens zijn leven inderdaad op te gaan voor Nick Drake. De critici prezen hem de hemel in, maar het grote publiek had hem bepaald niet nodig.

 

Zou hij het anno nu überhaupt hebben gered bij HKU met haar focus op cultureel ondernemerschap? Optredens en interviews? Nick Drake moest er weinig tot niets van hebben. 'Je moet smelten,' merkte een lid van het Metropole eens op in een interview, 'maar in de maatschappij gaat het alleen maar over winnen.' De filosoof Byung-Chul Han wijst in zijn essay "De vermoeide samenleving" op de onvermijdelijke consequentie: 'De mens verwordt tot niets meer dan een prestatiemachine die storingsvrij dient te functioneren met excessieve vermoeidheid en uitputting tot gevolg.' Of in de woorden van Hermsen: 'Onderwijs is geen economische noch een technologische aangelegenheid, het is geen ontmoeting tussen (reken)machines maar tussen mensen.' Machines kennen geen enthousiasme. Mensen wel. Maar, zo constateert Hermsen terecht, 'zonder de inzichten of denkbeelden van anderen kan ons enthousiasme eenvoudigweg niet aangewakkerd worden.' In juni 2013 stuurt zij een tweet de wereld in: 'We willen Hannah Arendt-scholen in plaats van iPadscholen. Dus: denken, dromen, leren, verbeelden, verdiepen, en docenten die mooie verhalen vertellen.'

 

Nick Drake bewijst niet alleen hoe je veertig jaar na je dood springlevend kunt zijn, maar óók – en vooral – het grote gelijk van W.B. Yeats toen hij formuleerde waar het bij onderwijs in essentie om gaat: 'Education is not about filling a bucket, but about lighting a fire.'

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl