HKU

HKU-Column oktober 2017

Heel veel studenten zijn op zoek naar wat hen persoonlijk raakt

Musketiers

'Je mocht met jezelf het avontuur aangaan. Ik liep vanuit de loodgietersbus zo de school in.' 'Ik heb alles kunnen uitproberen. Er is me geen strobreed in de weg gelegd.' 'Het ging altijd om mij.' In een uitverkochte zaal halen oud-studenten herinneringen op aan de tijd dat ze bij de Faculteit Kunst, Media & Technologie van de HKU werden opgeleid tot audiovisueel programmamaker. Want het mocht absoluut geen filmmaker heten. Op het podium zitten ze gebroederlijk naast elkaar, drie musketiers die dat avontuur mede mogelijk maakten: Jan Ketelaars, Paul van den Wildenberg en Ben van Lieshout. Tijdens de HKU Media Avond op de 37e editie van het Nederlands Film Festival worden deze filmmakers in het zonnetje gezet omdat ze bezig zijn aan hun laatste jaar als docent. Zij kozen er meer dan dertig jaar voor om niet alleen zelf filmmaker te zijn, maar ook hun kennis te delen met de verhalenvertellers van de toekomst. Het wordt een bijzondere avond vol verhalen over het vertellen van verhalen.
 
Het wordt ook een nostalgische avond. Een van de triggers voor nostalgie is verandering. Nostalgie is een samenstelling van de Griekse woorden "nostos" en "algia", thuiskomst en pijn. Het verschijnsel stond oorspronkelijk bekend als een ziekelijke neiging tot heimwee. 'Alles wijst erop dat nostalgie deel uitmaakt van wie we zijn als soort', zegt Tim Wildschut op 31 december 2016 in Trouw. Onderzoek in Southampton laat zien dat meer dan de helft van de volwassenen zegt wekelijks nostalgie te ervaren. Wat voelen ze dan? Wildschut en zijn collega's vroegen aan zo'n 250 mensen hun beleving in woorden te vatten. "Mooie herinneringen", "vroeger", "sociale relaties", "verlangen" en "gemis" werden vaak genoemd. Hoewel mensen nostalgie allereerst als prettig ervaren, dragen nostalgische herinneringen volgens Wildschut altijd dubbelzinnigheid in zich. Ze draaien nu eenmaal om iets wat verloren is gegaan, tijden die voorbij zijn. Toch versterken ze sociale verbondenheid omdat ze vaak over gebeurtenissen gaan die je met anderen hebt beleefd. Jan: 'Ik vond het mooi om in al die werelden terecht te komen waar ik geen idee van had.' Ben: 'Je werkt met jonge mensen. Je krijgt er heel veel voor terug. Ik ben met mijn eigen hobby bezig. Tussenzinnen en witregels in een scenario zien en denken: wat had daar kunnen staan?'
 
De drie musketiers stonden in
de kraamkamer van de opleiding. Veranderingen genoeg, sindsdien. Jan Ketelaars ging lesgeven in "monteren en iets met geluid". Hoe stimuleer je dat inhoudelijk? Hoe vertel je nou een verhaal? Want het moet wel het verhaal van de student blijven. Op die vragen moet je dan een antwoord zien te vinden als docent. 'Studenten moeten zich kunnen ontwikkelen tot dat waar ze goed in zijn. Binnen de bescherming van school moet je ze stimuleren in vrijheid. Je moet niet te veel in formats stappen. Interactie met zo'n onderwerp, die dingen te vinden dat het klikt, daar gaat het om.' Voor Paul van den Wildenberg is dat niet anders: 'Studenten willen vinden waar ze het over willen hebben. Heel veel studenten zijn op zoek naar wat hen persoonlijk raakt. Overdracht is vaak heel persoonlijk. Wat me drijft is het vuur bij die student aan te wakkeren en te weten: het zit goed met het idee.' Ook Ben van Lieshout zegt het, maar net weer een beetje anders: 'Voor welke benadering heeft een student twee jaar van z'n leven over om die film te kunnen maken?' Ik wist niet dat het bestond, maar er is een opleiding tot professioneel luisteraar bij de International Listening Association. Je moet je eigen gedachten uitschakelen en voor de ander openstaan zonder vooroordelen en aannames. De drie musketiers hebben een dergelijke opleiding niet nodig. Sterker nog: ze hebben de kunst van het luisteren doorgegeven aan hun studenten. Want een documentaire maken betekent een band opbouwen met je onderwerp.
 
'Ik ben begonnen met hem
...' We zien een skinhead in beeld die wijst op zijn tatoeage van, laten we zeggen, een AH-Erlebnis. Voor Paul is dit een voorbeeld van de durf die studenten meebrachten. Eefju Mevis heeft haar documentaire "Skins", waarin ze drie skinheads portretteert, helaas nooit kunnen vertonen wegens bedreigingen. Jammer! Want ze heeft een mens geportretteerd en geen oordeel geveld op basis van de buitenkant: 'Mijn vrienden waarderen me om wie ik ben.' Dat de drie geëerde docenten zeker gewaardeerd worden om wie ze zijn, blijkt wel uit het minutenlange applaus. Een oud-collega merkt op: 'Mijd de poeha van de filmscene! Werk omdat je het leuk vindt. Deze drie heren doen dat. Ze hebben geen kapsones.' Ik ben getuige van het einde van een tijdperk. Onze drie musketiers vertegenwoordigen een cultuur waarin je nog tijd kreeg om tijd te maken en tijd te hebben zodat studenten in alle vrijheid het avontuur met zichzelf konden aangaan. Kan dat eigenlijk nog? Of is tijd geld geworden en ten prooi gevallen aan de bureaucratie? Voor alle verhalenvertellers van de toekomst kan ik alleen maar hopen dat Rutger Kopland gelijk heeft met zijn beroemde dichtregel: "Weggaan is een soort van blijven ..."

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl