HKU

HKU-Column zomer 2016

Een tip geeft ruimte aan de individueelste expressie van de allerindividueelste emotie.

Harley

Op zoek naar de grenzen van de discipline die schilderen heet, kiest Willem Holtrop in zijn eindexamenwerk – in vergelijking met de zogenoemde "klassieke meesterwerken" – bewust voor onconventionele kleuren 'om een beter begrip te krijgen voor de rol die kleur speelt in de schilderkunst en te onderzoeken wat een meesterwerk nou eigenlijk is.' Waar komt die plotselinge aandacht voor meesterwerken toch vandaan? De VARA was ook al op zoek naar "de meesterwerken 2016". Nu heb ik niets tegen verheffing van het volk, graag zelfs, je kunt mensen niet genoeg kennis laten maken met kunst en cultuur. Mijn grote bezwaar geldt die eeuwige lijstjes en de daaraan gekoppelde verkiezingen. Waarom moet alles tegenwoordig worden vertaald naar een top drie, vijf, tien of vijfentwintig? Dat is geen verheffing maar uitsluiting! Niet de top zou leidend moeten zijn, maar de tip. Een top heeft iets dwingends. Een tip geeft ruimte aan de individueelste expressie van de allerindividueelste emotie. Ik wil geraakt of aangeraakt worden en de maker dankbaar zijn omdat hij mij een onvergetelijke ervaring heeft bezorgd.


In "Het Geheugenpaleis" schrijft Joshua Foer: 'Monotonie doet de tijd inkrimpen; nieuwigheid maakt dat hij zich ontvouwt. Je kunt dagelijks sporten en gezond eten en heel oud worden, maar je leven toch ervaren als kort. Voor wie zijn arbeidsjaren doorbrengt met het bekrachtigen van documenten op een kantoor, zal de ene kleurloze dag onvermijdelijk overlopen in de andere, en spoorloos verdwijnen. Daarom is het zo belangrijk dat we regelmatig onze dagelijkse routine veranderen en op vakantie gaan naar exotische oorden en zo veel mogelijk nieuwe ervaringen opdoen waaraan we onze herinneringen kunnen bevestigen. Het creëren van nieuwe herinneringen rekt de psychologische tijd uit en verlengt onze perceptie van het leven.' William James beschrijft dit fenomeen in "Principles of Psychology" uit 1890 zo: 'In onze jeugd kunnen we elk uur van de dag een volkomen nieuwe ervaring hebben, subjectief of objectief. Het bevattingsvermogen is levendig, het inprentingsvermogen sterk en onze herinneringen aan die tijd zijn, net als herinneringen die we hebben aan een snelle en boeiende reis, complex, talrijk en uitgebreid. Met elk voorbijgaand jaar wordt een deel van die ervaring omgezet in een automatische routine waar we ons nauwelijks bewust van zijn, en de dagen en weken versmelten in onze herinnering tot inhoudsloze eenheden.' Foer concludeert: 'Het leven lijkt te versnellen naarmate we ouder worden omdat het gaandeweg minder gedenkwaardige momenten bevat.'

Als iets een mens gedenkwaardige momenten kan bezorgen is het wel het beleven van een kunstwerk. Een goed lied is een bijzonder kunstwerk. Muziek en tekst komen samen op een manier waarvan je als luisteraar denkt: 'Zo móet het. Dit is de enige manier waarop het honderd procent klopt.' De uitvoerende is – singer-songwriters uitgezonderd – meestal niet de schrijver of componist. De uitvoerende wordt bekend. De tekstschrijver en componist worden hooguit genoemd als ze een prijs winnen. Martin van Dijk had dat genoegen twee keer als componist van het beste theaterlied. Niet eens zijn beste composities wat mij betreft. De verzameling cd's waar zijn naam op voorkomt als componist laat zien dat hij zoveel meer prachtige dingen heeft gemaakt. Op 5 juni overleed de meester-componist die bij het grote publiek vooral herinnerd zal worden als "de vaste pianist van Met het mes op tafel." Dat heeft iets onrechtvaardigs. Het oeuvre van Martin van Dijk is omvangrijk, gevarieerd en van een onvoorstelbaar constante hoge kwaliteit. Je kunt een geweldige tekst totaal om zeep helpen door er de foute muziek onder te zetten. Als tekstschrijver mocht je je gelukkig prijzen wanneer je tekst tot lied werd gemaakt door M. van Dijk. Hij tilde een geweldige tekst nog eens extra op tot een onvergetelijke ervaring. Maar wie weet dat? Die ene procent van de Nederlandse bevolking die minimaal één keer per jaar naar het theater gaat?

Meesterwerken? Bach, Brel, Simon & Garfunkel. Leuk hoor, VARA. Waar is het oeuvre van Martin van Dijk? In haar theatershow "Alles heeft zijn prijs" uit '94-'95 zingt Jenny Arean het lied "Harley Heaven" van Jan Boerstoel. Het eindigt als volgt: '"I wasn't born to follow" / Jankt een grijsgedraaide plaat / We weren't born to follow en / Dat blijft zo want dat staat / Solide glanzend in het vet / Als Harley van het cabaret / Dus niet kapot te krijgen / Inderdaad.' Het laatste is helaas niet waar. Martin van Dijk zal niets meer toevoegen aan zijn oeuvre. Maar dat oeuvre staat en is, als je het mij vraagt, inderdaad niet kapot te krijgen. Je hoeft helemaal niet af te reizen naar exotische oorden voor onvergetelijke herinneringen. Kijk, luister, lees. Omarm de kunst. En dames en heren die vinden dat je hét meesterwerk kunt kiezen: vergeet het! Daal af van de top van de Olympus. Tip, tip en tip nog eens! Ik tip het oeuvre van Martin van Dijk. Martin, bedankt voor zoveel moois dat mijn leven heeft verrijkt en de perceptie ervan verlengd.

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl