HKU

HKU-Column juni 2016

Maar het echte geluk moet niet te lang duren ...

Succes

'Wat mensen als geluk zagen, zag ik als misplaatste tevredenheid. Echt geluk moest juist heel moeilijk te bereiken zijn. (...) Waar geluk begon, vond ik destijds, daar stopte het grote willen. Dan werden mensen zelfgenoegzaam. Mijn doel was niet gelukkig worden, mijn doel was slagen in het leven. Een plan, een tussenstop, een missie; alles diende om te geloven in de gedachte dat ik op weg was naar het grote Alles, dat al die kleine Verwensingen en Tegenvallers goed zou maken. Dat Alles was niet zozeer een plek of een vastomlijnd idee, maar een moment waarop ik tegen mezelf zou kunnen zeggen dat ik al mijn talenten in hun grootste potentieel had waargemaakt.' Toen ik deze passage las in "Brief aan mijn dochter" van Abdelkader Benali, dacht ik meteen aan alle afgestudeerden voor wie het diploma ongetwijfeld "echt geluk" betekent. Na vier jaar vallen, opstaan en onvermoeibaar doorgaan is de beloning eindelijk daar. Maar het echte geluk moet niet te lang duren ... Want afgestudeerden van een hogeschool voor de kunsten kunnen zich niet veroorloven dat "het grote willen" stopt. Sterker nog, volgens Benali zullen zij al hun talenten in hun grootste potentieel waar moeten maken. Ga er maar aan staan ...

 

Na de competentie wacht de competitie. Er kan maar één nummer één zijn. Maar ben je per definitie een loser als je niet de winnaar bent? Hoeveel succes moet je precies hebben om nog succesvol te mogen heten? Een van de omschrijvingen van succes is "iets dat goed afloopt, met name iets dat bijval verwerft". In de voorstelling die hij samen met Jeroen van Merwijk maakte (en die het komend seizoen een reprise beleeft), zingt Harrie Jekkers letterlijk: 'Ik ben een buiger voor de bijval.' Is "gewoon goed" zijn in je vak in de creatieve sector eigenlijk wel goed genoeg? Want je moet toch opgemerkt worden en bijval oogsten. Betekent dit dat iedereen die daarin automatisch slaagt goed is in zijn vak? Misschien zelfs beter dan degenen die minder publieke belangstelling genereren? Succes hebben is één, succes houden is iets anders. Volgens de Deense filosoof en schrijver Søren Kierkegaard (1813 -1855) is publiek een hongerig beest dat telkens iets nieuws moet hebben om over te praten: 'En de oppassers, de journalisten, geven dat publiek iets om over te praten. Vroeger werd men voor de leeuwen geworpen; nu verslindt het publiek iemand smakelijk nadat hij door de journalisten gebraden is als lievelingsgerecht van het publiek: geklets!'

 

Het publiek wil sensatie. Dat hebben de commerciële omroepen goed begrepen, gelet op de hausse aan programma's waarin talent wordt gezocht. Ze lijken Kierkegaard aan hun zijde te hebben: 'Het talent verwekt sensatie, het genie roept tegenstand op.' Het omgekeerde geldt niet! Er zijn veel manieren om sensatie te verwekken. Maar dat betekent niet automatisch dat je behalve talent voor het verwekken van sensatie ook talent hebt voor iets anders. Het effect van sensatie is vaak van korte duur. Daar komen de deelnemers aan talentenjachten meestal snel achter. En iedereen die tegenstand oproept, mag zichzelf een genie vinden; de kans dat de rest van de wereld die mening deelt, is niet erg groot. Wat zeggen al die zoektochten naar de beste zanger, het next topmodel of de lekkerste taart? Volgens mij dat we leven in een maatschappij waarin we worden geprest tot het hebben van succes. We moeten volgens de minister-president iets van ons leven maken, nietwaar? Zou het toevallig zijn dat succes rijmt op stress?

 
"Gewoon goed" lijkt ook buiten de wereld van de kunsten niet meer genoeg. Ooit betekende succes dat het je gewoon goed ging. Het was ook iets wat je iemand gunde. Je kon op een heleboel manieren, binnen jouw mogelijkheden en jouw wereld, succes hebben. Dat mocht best latent zijn. Het hoefde ook niet te worden gedeeld met de hele wereld. Nu we allemaal worden geprest om succesvol te zijn, lijkt succes synoniem met sensatie of erger: sensatie met succes. Want wie sensatie veroorzaakt, krijgt aandacht en applaus. Hij heeft succes ómdat hij sensatie veroorzaakt. In het Volkskrantmagazine van zaterdag 29 mei staat een weekenddilemma: 'Je hebt de kleding- en haarstijl van toen je 12 was, of: als iemand langer dan 3 seconden aan het woord is, begin je erdoorheen te neuriën.' Er staat bij: 'Het is simpel. Je móét kiezen!' Ik hoop dat iedereen zonder meer het eerste zou kiezen. Want als we niet meer bereid zijn langer dan drie seconden naar een ander te luisteren, is onze behoefte aan aandacht echt veel te ver doorgeschoten. Maar gelet op het belang van uiterlijk vertoon heden ten dage, vrees ik het ergste.
 

Vergeet de stress. Abdelkader Benali is onderweg naar het grote Alles. Dat komt vanzelf in zicht als je blijft geloven in het voor de grote buitenwereld (soms) latente succes dat hoort bij gewoon goed zijn in je vak en het talent om vol te houden. Niet de korte sensatiezucht maar de lange adem creëert blijvertjes!


Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl