HKU

HKU-Column januari 2016

Een gelukkig nieuw jaar, mét spatie, heeft niet zo veel zin. Want hoelang blijft een jaar nieuw?

Dingetje

'Waar blijft de tijd? Om daar over na te denken hebben wij het zwerk,' schreef Rutger Kopland. Je kunt deze vraag op alle denkbare momenten stellen, maar het bijzondere aan de dagen rond de overgang naar een nieuw kalenderjaar is de wetenschap dat we die vraag collectief stellen. Om het populair te zeggen: rond de jaarwisseling is tijd echt een dingetje. We tellen zelfs af en wensen elkaar 'een gelukkig Nieuwjaar'. Nieuwjaar duurt helaas maar één dag, dus ik voeg er bij dezen graag aan toe dat ik hoop dat de rest van het jaar ook gelukkig zal zijn. Een gelukkig nieuw jaar, mét spatie, heeft niet zo veel zin. Want hoelang blijft een jaar nieuw? Stel dat je half maart tegen iemand zou kunnen zeggen: 'Goh, wat een prachtig jaar! Net nieuw?' En dat die ander dan zou zeggen: 'Nee, ik heb het al tweeëneenhalve maand ...' Wat zou dat allemaal impliceren? Aardig om over na te denken. Voorlopig heb ik daar echter geen tijd voor. Want zodra tijd geen dingetje meer is, is het weer geld. Althans, dat zegt men. Een ex-bankier, die het niet langer uithield in de wereld waar bankiers als goochelaars geld laten verschijnen en verdwijnen, weet wel beter: 'Het enige kostbare in het leven is tijd. Tijd is het enige wat je niet kunt aanvullen ...'

 

Nog een vraag. 'Waarvan hangt het af als we een maand als een gevulde tijd, als ónze tijd hebben beleefd, in plaats van als een tijd die langs ons heen is gegleden, die we alleen maar hebben ondergaan, die ons door de vingers is geglipt zodat we het idee hebben dat het een verloren, gemiste tijd was waar we niet om treuren omdat die voorbij is maar omdat wíj van die tijd niets hebben kunnen maken?' Pascal Mercier stelt de vraag in zijn roman "Nachttrein naar Lissabon". Hierop zijn duizend-en-een antwoorden mogelijk die ik geneigd ben samen te vatten als 'de omstandigheden'. Zegt iemand tegen je dat 'het loopt als een trein', dan heb je grote kans dat diegene de tijd beleeft als een door hem of haar gevulde tijd. Althans, dat was vroeger zo. Sinds het Fyra-debacle ben ik niet meer zo zeker van een positieve connotatie. Los daarvan kun je nog een andere vraag stellen. Is degene die beweert dat 'het loopt als een trein' passagier of machinist? Ik vermoed het laatste. Maar de meeste mensen zijn doorgaans passagier als zij in een intercity door het landschap van het leven razen. Misschien kan ik beter zeggen: sprinter of HSL. "De trein der traagheid" (ook de titel van een prachtig boek van Johan Daisne) is sowieso al lang passé. We leven snel-sneller-snelst. En als het te gek wordt vinden we iets nieuws uit: mindfulness ...

 

Mindfulness? Sodemieter op! Die gedachte bekroop mij toen ik in de laatste van-maandag-op-dinsdagnacht die het oude jaar telde, keek naar "IKON 1001 Nacht", een selectie uit zeventig jaar IKON-programma's. Het kan een illusie zijn, maar ik kreeg het idee dat er meer tijd was. Terwijl een etmaal ook toen maar vierentwintig uur telde. Om een zaak van meer dan één kant te belichten heb je tijd nodig. Praatprogramma's waren nog praatprogramma's en geen schreeuwsessies. Het is wat mij betreft veelzeggend dat "bedenktijd" wel in het Groene Boekje voorkomt, maar "denktijd" niet. Zullen we weer eens tijd nemen om te denken? Om tot de conclusie te komen dat het een schande is als een hoogleraar letterkunde zegt dat hij niet meer van zijn studenten kan eisen dat ze een heel boek lezen? Om het accent eens één lettergreep op te schuiven in het woord "cultuurgóéd"? De gebeurtenissen in Palmyra, Stad van Duizend Zuilen, laten zien dat wat je eenmaal vernietigt nooit meer terugkomt. De IKON is verleden tijd. Want ach, wat moet je met levensbeschouwelijke omroepen? Die kósten geld. Ze bedreigen de mindfulnessmarkt waar je flink aan kunt verdienen. Zoiets zal de staatssecretaris wel hebben gedacht.

 

'Dit zijn de papieren die ons in dit land tot mensen maakt,' merkte een vluchteling op in een documentaire van de BOS (ook opgeheven). Als je erover nadenkt wat dáár precies gezegd wordt ... Jammer, geen tijd voor introspectie. Op 8 november 2015 toonde het NOS-journaal beelden van de vluchtelingenstromen in Burundi. Eén man droeg een tv-toestel op zijn hoofd. Zo'n ouderwets exemplaar met zo'n dikke beeldbuis. Wat zegt het wanneer je dát meeneemt als je meest waardevolle bezit?

 

Kunstenares Dieuwke Spaans vertelt op 5 januari van dit jaar in Trouw hoe ze het gevoel had 'het te verliezen van haar werk' omdat ze alleen nog maar productie aan het draaien was: 'Op een gegeven moment vraag je jezelf af of je nu een bakker van vers brood bent of een uitvinder.' Laten we onszelf en elkaar weer tijd en ruimte geven om uitvinder te zijn, om cultuurgoed en menselijke waarden te beschermen. Laat een nieuw kalenderjaar alsjeblieft niet het enige land zijn waaruit we nooit naar het land van herkomst kunnen worden teruggestuurd. Voorlopig blijft de overgang van oud- naar Nieuwjaar de enige grens die we allemaal, zonder uitzondering, zonder paspoort mogen passeren ...

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl