HKU

HKU-Column april 2019

'Het idee dat je belevenissen moet ontwerpen. Tevredenheid laat zich niet ontwerpen.'

Koppel

"Everyone is a designer today! Even my mom!" staat prominent op de cover van het Volkskrant Magazine van 13 april jongstleden. Max Siedentopf, creative director bij reclamebureau KesselsKramer is gasthoofdredacteur van het nummer. Wat hem betreft moet het gaan 'over de lol en de bereikbaarheid van ontwerpen voor iederéén, want alles wat je nodig hebt is een goed idee en een paar jeukende handen om iets te gaan maken: everybody is a designer.' Onder het motto practice what you preach wordt Max' ode aan het amateurdesign vormgegeven door zijn moeder, Dietlind Siedentopf. Aimee Kiene schrijft in haar redactioneel dat het nummer laat zien hoe laagdrempelig design kan zijn. 'Het is overal: maak een internetgrap, begin een modemerk, bouw een huis, versier je boterham; je kunt er op elk moment mee beginnen, als je zin hebt.' Nu had ik natuurlijk kunnen denken: 'Als dat zo is kunnen de Designopleidingen wel inpakken, want mét of zónder scholing, een designer ben je blijkbaar sowieso. Daarvoor hoef je niet meer naar een hogeschool voor de kunsten.' De gedachte is niet eens bij me opgekomen! Ik was helemaal niet bezig met de designers, maar des te meer met het design. Niet alleen is iedereen tegenwoordig een designer, alles is ook het resultaat van design. We ontwerpen ons te pletter.

Onlangs las ik dat we onderzoek doen naar het ontwerpen van belevenissen om de kennis daarover te vergroten er een beter inzicht in te krijgen. Laat ik het maar gewoon toegeven. Vol ongeloof heb ik een poosje naar de mededeling zitten staren. Staat daar nou echt wat ik denk dat er staat? Iedereen mag alles onderzoeken wat-ie maar wil. Dat is het probleem niet. Ik bleef ergens anders haken. Het ontwérpen van belévenissen? Je kunt een attractie ontwerpen, een installatie, een vliegtuig, een woonwijk, een maatpak, een bruidsjurk, een servies, een hondenmand, een duofiets of een rolstoelbankje en zo kan ik tot het einde van deze column doorgaan want je kunt van alles ontwerpen. Van alles, maar een belévenis? Ik kom nog uit de tijd dat iets gewoon een belevenis wás. Van Dale geeft bij belevenis: '(de (v.)) wat men beleeft, ervaring, m.n. min of meer aangrijpende ervaring, syn. avontuur, lotgeval: een hele, een onvergetelijke belevenis.' Ontwierp mijn tante een belevenis toen ik tijdens een logeerpartij voor het eerst in mijn leven eieren mocht verven, mijn ouders ontbijt op bed kregen en mijn vader met een fineliner op de overgebleven schaal van het door mij geschilderde en door hem onthoofde mannetje in zijn prachtige handschrift had geschreven: 'en toch was je lekker ...' Ontwierp de zus van mijn oma een belevenis toen ze me een middag mee uit nam en me bij het tentje waar we neerstreken vroeg: 'Wil je patat of een ijsje?' Ik ben al lang volwassen, maar ik vind het allebei nog steeds erg lekker. Ik móest echter kiezen en omdat het koud was koos ik voor de patat. Toen dat op was vroeg ze: 'En wil je nu ook nog een ijsje?' Voor mij twee onvergetelijke belevenissen. Maar waren ze ontworpen?


Menna Laura Meijer maakte een documentaire over de groeiende coachingsindustrie in Nederland, "Nu verandert er langzaam iets", waarin ze volgens de Volkskrant genadeloos blootlegt hoe ver Nederlanders en eigenlijk alle westerlingen bereid zijn te gaan in hun eeuwige zoektocht naar het geluk. De Vlaamse psychiater Dirk De Wachter zei op 1 april in een interview in de Volkskrant: 'Alles altijd leuk vinden, lijkt me een vergissing.' Wat mij betreft heeft hij groot gelijk. Wat is er in vredesnaam gebeurd dat we tegenwoordig belevenissen moeten ontwerpen? Ik denk dat ik het antwoord gevonden heb in Van Dale bij het lemma dat staat onder "belevenis": 'beleveniseconomie (de (v.); g. mv.) economie waarin de ervaring van belevenissen en emoties die de afnemer door de geleverde diensten deelachtig wordt, als belangrijkste verkoopargument geldt, syn. belevingseconomie, ervaringseconomie.' In de Van Dale die ik aan het begin van mijn studie kocht was de beleveniseconomie nog nergens te bekennen. We zijn langzaam maar zeker gaan denken dat alles te koop is. De coachingsindustrie tiert welig en de psychiater heeft het drukker dan ooit. Blijkbaar biedt de beleveniseconomie geen garantie op geluk.


Het huwelijk tussen belevenis en economie mag wat mij betreft onmiddellijk worden ontbonden. Dan kunnen we meteen afscheid nemen van dat krankzinnige gevolg van de beleveniseconomie: het idee dat je belevenissen moet ontwerpen. Tevredenheid laat zich niet ontwerpen. Dát waren we even vergeten, terwijl tevredenheid de noodzakelijke voedingsbodem vormt voor het geluk waar we in het Westen collectief naar op zoek zijn. De waardering van je vader voor je kunstwerk op je eerste geverfde paasei of de patat én het ijsje ... Zal het kleine nog ooit groot kunnen zijn nu zelfs een gevoelswoord als belevenis een door de taalmeesters officieel erkend koppel vormt met economie? Erger nog: een verdienmodel ...

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl