HKU

Elisabeth Vercammen zit in de eindfase van de Master Musician in Applied Contexts aan het Conservatorium. Ze studeert af met een documentaire over Jan Pouwels, componist en organist in de Hilversumse kerk waar Elisabeth zelf als koster werkt. Elisabeth is zelf ook organist en heeft een bijna levenslange passie voor foto en film.

Haar opleiding geeft ruimte voor een brede benadering, maar het maken van een documentaire ligt voor een muzikant niet voor de hand. Wat motiveert Elisabeth om dit te doen?



‘Aan de hand van levende getuigenissen wil ik een portret maken van de componist Jan Pouwels. Deze vorm van getuigenissen zijn over enkele jaren niet meer mogelijk, voor altijd onbereikbaar. Ik leg ze nu vast op film; ze kunnen volgens mij een belangrijke aanvulling zijn op geschreven bronnen. Deze film is een kans om de composities en de muziek van Jan Pouwels in een grotere context te plaatsen, een context waarop iedere componist recht heeft. Ik wil het stof wegblazen van zijn composities en dat prachtige stukje ‘tijd’, dat Jan Pouwels is, met mensen delen.’

 
Een meter aan composities
Jan Pouwels ontdekte ze min of meer toevallig. Hij was organist in de Lutherse kerk in Hilversum, waar Elisabeth werkt. ‘Ik vroeg aan de gemeenteleden of ze Jan Pouwels hebben gekend. Ze vertelden me mooie verhalen die me nieuwesgierig maakten. Ik ben op zoek gegaan naar zijn muziek. In het muziekarchief van Den Haag ligt een meter aan composities van Pouwels! Prachtige muziek, die niemand kent.’
 
Een film maken lijkt voor een conservatoriumstudent een vreemde keuze. Kreeg ze weerstand? ‘Nee, het kostte me weinig moeite om mijn docenten van dit project te overtuigen. De master die ik volg, heeft als doel verschillende kunsten te verbinden. De school heeft me een mentor toegewezen en ik ben in contact gebracht met mensen die ervaring hebben met documentaires maken. Ik voel dat ik alle kansen krijg om een mooi eindwerk te creëren. Dat is een fijne ervaring.’
 
Subliem vertellen
Nadat haar voorstel was goedgekeurd, startte Elisabeth haar onderzoek. ‘Welke muziek is bewaard gebleven, op welk orgel speelde hij, wat is er over hem geschreven, wie heeft hem gekend? Ik heb nu een paar interviews gedaan en wacht nog tot zijn dochter en haar man beschikbaar zijn. Daar verwacht ik veel van. Het mooiste gesprek tot nu toe is met professor Boendermaker, een dominee die gespecialiseerd is in Luther en subliem kan vertellen. Zijn vader was dominee in deze kerk en werkte intensief samen met Jan Pouwels.’
 
Elisabeths hoofdinstrument is orgel. Dan is de verbinding met kerkelijk leven snel gemaakt. ‘Veel mensen vragen me of ik orgel speel omdat ik gelovig ben. Ik speel orgel omdat ik verliefd ben geworden op de rijkheid en veelzijdigheid van het instrument. Orgel kan naast religie staan. Maar als muzikant denk ik dat muziek niet los kan staan van een innerlijke beleving. Het is gevoel voor schoonheid, heelheid, harmonie… en voor mij is er geen grens meer tussen spiritualiteit en muziek.’
 
Tijd bewaren
De grens tussen musiceren en verhalen doorgeven, is blijkbaar ook vrij dun. Wat drijft Elisabeth tot het vinden en delen van verhalen? ‘Tijd. Het voorbijstrijken van tijd. Als kind al probeerde ik tijd te bewaren door heel bewust bijzondere momenten in mijn geheugen op te slaan, met al mijn zintuigen. Tevergeefs. Filmen is een hulpmiddel bij het verzamelen van tijd. Sterker nog, door mijn film kan ik tijd delen met andere mensen. ‘
 
Het is duidelijk dat Elisabeth met veel passie en interesse werkt. Maar is ze ook formeel tot filmer gevormd? ‘Ik lees veel boeken over film en er is internet. Ik kijk naar wat anderen doen door hun films en documentaires te bestuderen. En ik héb ervaring, ik ben al een tijdje bezig met filmen en via film verhalen vertellen. Ik ben me er van bewust dat er bij filmmaken veel functies horen, zoals een cameraman, geluidsman, scenarist, monteur… Ik vul deze rollen allemaal zelf in, omdat ik voel dat die vrijheid belangrijk is voor dit project.’
 
De mooiste antwoorden
Hoe is het om mensen vóór de camera te hebben van wie je soms heel persoonlijke dingen wil weten? ‘Ik vind het steeds spannend, omdat ik niets wil missen. Zeer alert en gefocust probeer ik te luisteren en te kijken naar de personen die ik interview. Mensen vertellen me hun herinneringen aan Jan Pouwels en daar zijn emoties aan verbonden. De mooiste antwoorden zijn juist daar te vinden, in die bewogenheid, waar mensen elkaar hebben aangeraakt.’
 

tekst Marein Baas beeld Elisabeth Vercammen