Meaningful Artistic Research (MAR)

Over Meaningful Artistic Research

Meaningful Artistic Research (MAR) brengt Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) en de Universiteit voor Humanistiek (UvH) samen in een gedeelde overtuiging: artistiek onderzoek heeft een vernieuwende kracht. Binnen MAR staat het besef centraal dat artistieke en creatieve maakprocessen unieke vormen van kennis opleveren. Deze kennis is van groot belang voor het verbeelden en ontwikkelen van zorgzame, rechtvaardige en duurzame manieren van samenleven.

Artistiek onderzoek is praktijkgericht onderzoek in de kunsten, waarbij kennis ontstaat ín en dóór de artistieke praktijk zelf. Er is aandacht voor het materiële, lichamelijke en performatieve aspect van maken en denken. Deze manier van onderzoeken biedt ruimte voor kritisch experiment, verbeeldingskracht en creatieve verandering. Door te onderzoeken via het maken - en te maken via het onderzoeken - leren we anders kijken en anders begrijpen. Zo ontstaan nieuwe perspectieven; binnen de artistieke praktijk, de academische wereld en de samenleving als geheel.

Missie

De missie van MAR is drieledig:

• Het opleiden van een nieuwe generatie artistiek onderzoekers die via hun praktijk nieuwe vormen van kennis genereren.
• Het ontwikkelen van onderwijsvormen waarin studenten transdisciplinair leren werken in de grensgebieden van kunst, wetenschap en samenleving.
• Het opbouwen van een kennisgemeenschap die deze inzichten actief deelt en verder ontwikkelt, in samenwerking met relevante partners.

Deze missie vertrekt vanuit het inzicht dat artistiek onderzoek zich weliswaar verhoudt tot onderzoek over, voor en op de kunsten, maar in de kern draait om kennisontwikkeling door de kunsten. Maken en denken, theorie en praktijk, waarnemen en handelen zijn daarbij voortdurend met elkaar verweven en geven elkaar vorm.

Artistiek promotietraject

De samenwerking tussen Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en de Universiteit voor Humanistiek maakt het mogelijk om een academisch promotietraject in artistiek onderzoek te volgen. In dit traject wordt het creatieve proces erkend als een volwaardige onderzoeksmethode en vormt het artistieke maakwerk een integraal onderdeel van het proefschrift. De kunstpraktijk fungeert daarbij als een vorm van kritisch en creatief onderzoek, niet als illustratie van academische inzichten. Artistieke en academische kennisontwikkeling versterken elkaar in een voortdurende wisselwerking.

Het artistieke promotietraject is ondergebracht bij de Graduate School van de Universiteit voor Humanistiek. Promotiekandidaten worden begeleid door een interdisciplinair team. Zij werken in een onderzoeksomgeving waarin artistieke praktijk, theoretische reflectie en maatschappelijke betrokkenheid nauw met elkaar verbonden zijn. Promovendi nemen actief deel aan de onderzoeksgemeenschappen van HKU en UvH, en dragen bij aan seminars, workshops en publieke presentaties.

Wil je meer weten over het PhD-traject, toelatingscriteria en de aanmeldingsprocedure? Kijk dan op de website van de Graduate School.

Lopende PhD-trajecten

Het werk van Habiba Afifi verkent de notie van ‘radicale rust’ als artistieke en spirituele manier van onderzoeken. Deze notie maakt ruimte voor meer-dan-menselijke vormen van weten. Haar praktijk, geworteld in keramiek, vruchtbare aarde en speculatieve fabulatie, nodigt uit tot traagheid, ecologische aandacht en co-creatie.

Aan de hand van het concept Al-Barzakh uit de soefi-mystiek—een liminale ruimte waar de ziel verblijft na de dood en vóór wederopstanding—verbeeldt Habiba Afifi rust niet als herstel op persoonlijk of politiek vlak, maar als een bewuste overgave. Zo kan rust kapitalistische ritmes doorbreken ten behoeve van menselijke en meer-dan-menselijke zorg, traagheid en aanwezigheid.

Simona Kicurovska onderzoekt hoe digitale automatiseringstechnologieën, zoals algoritmen en AI, het veld van grafisch ontwerp transformeren. Zij bevraagt wat niet geprogrammeerd kan worden in digitale ontwerpsystemen, en wat alleen ontwerpers kunnen doen. Haar onderzoek richt zich op ontwerpende manieren van kennisontwikkeling, die bijdragen aan maatschappelijk verantwoorde betrokkenheid in tijden van geautomatiseerd, algoritmisch ontwerp.

Op het snijvlak van artistiek onderzoek, queer en trans* zorgethiek, en kritische pedagogiek onderzoekt Milo van der Maaden hoe queer en trans* praktijken nieuwe vormen van zorg en leren voortbrengen. Deze vaak als ‘afwijkend’ bestempelde praktijken ontstaan uit ervaringen van uitsluiting en uit verzet tegen beperkende normen rond gender en seksualiteit. Ze zijn echter juist een bron van kritische en creatieve kennis.

Met participatieve methoden zoals performance en anarchivering — een alternatieve, belichaamde en gezamenlijke manier van het vastleggen en doorgeven van niet-normatieve kennis — onderzoekt Milo deze praktijken als zorgzame pedagogieën.

In een tijd van toenemende maatschappelijke polarisatie onderzoekt Zoya Sardashti hoe performance kan bijdragen aan geweldloze, relationele vormen van dialoog. Door praktijkgericht en auto-etnografisch onderzoek, en Judith Butlers werk over de ethiek van geweldloosheid, ontwikkelt Zoya Sardashti performatieve interventies die voorbij vaste identiteitskaders reiken.

Zoya Sardashti benadert ‘vertaling’ niet alleen taalkundig, maar als een lichamelijk, relationeel en performatief proces. Zo wordt verkend hoe performance duurzame vormen van geweldloze betrokkenheid kan bevorderen over culturele en taalkundige grenzen heen.

Mariëlle Schuurman onderzoekt Co-creative Artistic Research Ecologies (CARE), die onderdeel zijn van het programma Creating Cultures of Care. In CARE-labs werken kunstenaars en ontwerpers samen met bewoners, cliënten, professionals, beleidsmakers, studenten en onderzoekers. Samen verkennen ze vragen als ‘wat betekent het om te leven met dementie?’ of ‘wat kan muziek betekenen voor verpleegkundigen, patiënten en hun naasten, na een ingrijpende operatie?’

Deze artistieke praktijken brengen niet alleen op individueel niveau, maar ook in onderlinge relaties tussen alle betrokkenen veel teweeg. Mariëlle Schuurman onderzoekt hoe hier nieuwe concepten en praktijken van zorg én kunst ontstaan.

Marloeke van der Vlugt onderzoekt het belang van tastzin. Haar promotieonderzoek naar aanraakbaarheid in en door kunst begint bij haar eigen kunstenaarspraktijk. Hierin gaat ze op zoek naar een tactiel maakproces met sculpturale, onvoorspelbare materialen en technieken. De artefacten die hieruit voortkomen, zoals de polyurethaan bolletjes met hun mysterieuze inhoud van natuurlijk gekleurd gips, deelt zij vervolgens met het publiek in interactieve performances. In een tijd waarin aanraken snel wordt geassocieerd met risico en taboe, zoekt Marloeke van der Vlugt naar manieren om tactiele sensaties te activeren.

Esther Willemse, docent bij Kunst en Economie aan de HKU, doet promotieonderzoek naar wat kunstervaring is en welke betekenis deze ervaringen hebben in een mensenleven. Zij verzamelt al wandelend, luisterend en schrijvend verhalen van kunstervaringen van studenten en docenten. Het doel is om met elkaar tot een verrijkt begrip hiervan te komen en deze betekenis te blijven verkennen voor de professionaliteit van cultureel managers.