Grensverleggende Artistieke Praktijken sluit af, lector Nirav Christophe neemt afscheid van HKU

Met het lectoraat Grensverleggende Artistieke Praktijken werd in diverse projecten onderzoek gedaan naar hoe makers in andere contexten werken, vaak in maatschappelijke omgevingen en in co-creatie met andere professionals of ervaringsdeskundigen. Het onderzoek leidde tot waardevolle inzichten over wat nodig is in het kunstonderwijs om studenten op dit ‘hybride kunstenaarschap’ voor te bereiden.

Zoals het project In Search of Stories, een onderzoekssamenwerking met AMC Amsterdam over hoe het ervaren en maken van kunst mensen die terminaal ziek zijn kan helpen bij het hervinden van zingeving.

Of het project Stemmen voor Veiligheid, waarin studenten van HKU Theater samen met communitytheater STUT en professionals en ervaringsdeskundigen een verkenning deden naar de verschillende stemmen in en rond jeugdzorg.

En in PRIKKEL werden kunstenaars, ontwerpers, studenten, artsen en wetenschappers uitgenodigd om de ervaring van overprikkeldheid te onderzoeken, door het in samenwerking en co-creatie vorm te geven en te delen met een publiek.

De taal van creatieve maakprocessen

Het lectoraat is geleid door Nirav Christophe, die al aan het roer stond van twee eerdere lectoraten en die tegelijk met deze afsluiting afscheid neemt van HKU. Hij gaat met pensioen. Christophe is sinds 1992 verbonden aan HKU, als mede-oprichter van de eerste Bachelor-schrijfopleiding voor theaterschrijvers in Nederland. Hij specialiseerde zich in de loop der jaren in creatieve maakprocessen en ontwikkelde een taal die deze processen inzichtelijk maakt. In 2007 verschijnt zijn boek Het naakte schrijven.

Transdisciplinaire cocreatie en meerstemmigheid

Christophe introduceert twee belangrijke begrippen in het HKU-kunstonderwijs: transdisciplinaire cocreatie en meerstemmigheid. Met de eerste bedoelt hij een manier van werken waarbij je als maker in een context beweegt die net zo belangrijk is als jijzelf, en waarbij de uitkomst van een maakproces niet vooraf bekend is, maar het zoeken naar vorm juist de kern van het werk vormt.
Met meerstemmigheid beschrijft Christophe de vele stemmen die in iedere (aankomend) maker zitten en beurtelings aan het woord komen in een nimmer aflatende stroom gedachten. Bewuste en onbewuste innerlijke stemmen die een maakproces kunnen vertragen, versnellen, saboteren, blokkeren. In het boek Tienduizend Idioten (2018) laat Christophe zien hoe die meerstemmigheid in het artistieke proces eruit kan zien.

Lid van het College van Bestuur Simon van Damme roemt Christophe tijdens het afscheid om de twee begrippen “De lectoraten waarin Nirav Christophe het voortouw nam, maakten een evolutie door van het individuele creatieve proces, via het interdisciplinaire, naar een transdisciplinaire kijk. Die evolutie van binnen naar buiten vond ook bij HKU plaats. Onze lectoraten ontwikkelen nieuwe kennis op het snijvlak van kunst en de toepassing daarvan in de maatschappij. Creatieve maakprocessen staan centraal - met impact op mens en samenleving. Het HKU-lectoraat Grensverleggende Artistieke Praktijken is landelijk een voorloper geworden op het gebied van transdisciplinaire cocreatie en meerstemmigheid.”

'Er is een HKU Theater voor en na Nirav'

Ook Caspar Nieuwenhuis, directeur HKU Theater, heeft mooie woorden voor de afzwaaiende lector: “Nirav heeft HKU Theater de afgelopen 35 jaar een onderscheidend profiel gegeven. Door het oprichten van de Schrijfopleiding, het aanjagen van interdisciplinaire projecten en de totstandkoming van het creatief-technologische Maplab. Bovendien hebben tientallen docenten van HKU Theater onderzoek kunnen doen binnen een van zijn lectoraten. Het heeft van de academie een kenniscentrum gemaakt. Er is een HKU Theater voor en na Nirav.”

Een leeg vel

Christophe sluit zijn loopbaan bij HKU af met twee boeken: In Een leeg vel; Laatste lessen in schrijven en schrijfpedagogie bespiegelt hij op zijn ‘niet gegeven les’, en in​​​​​ Schrijvend onderzoeken, onderzoekend schrijven beschrijft hij samen met drie docentonderzoekers verschillende creatieve en performatieve schrijfstrategieën voor artistieke onderzoekspraktijken van schrijvers, vormgevers, theatermakers, ontwerpers, componisten, beeldend kunstenaars, filmmakers, game-ontwikkelaars, docenten en studenten in de kunsten.