Op weg naar neuro-inclusief kunstonderwijs

Onuitgesproken normen

Kunstonderwijs presenteert zich vaak als een ruimte van openheid, experimenteren en pluraliteit. Toch zijn er in de dagelijkse pedagogische praktijk vaak onuitgesproken normen: over tempo, communicatie of samenwerking tijdens je studie. Voor neurodivergente studenten (met bijvoorbeeld labels als autisme, adhd, hoogbegaafdheid, dyslexie, maar ook bipolariteit) kunnen dit soort impliciet ‘neurotypische’ normen leiden tot de ervaring dat ze niet passen of gehoord worden. In het special issue worden dit soort ervaringen, praktijken en concepten rond neuro-inclusieve kunsteducatie onderzocht.

Inclusievere omgeving

Studenten die behoefte hebben aan extra ondersteuning als gevolg van bijvoorbeeld een beperking of aandoening, kunnen binnen het onderwijs vaak een individuele voorziening aanvragen, bijvoorbeeld extra tijd bij toetsen. Onderzoekers van neuro-inclusief kunstonderwijs kijken hier kritisch naar. Deze benadering, gebaseerd op het zogenoemde ‘medische model’, gebaseerd op diagnoses voor psychische aandoeningen, kan leiden tot een gevoel van er niet bij te horen, niet goed genoeg te zijn of fundamenteel niet te passen binnen het hoger onderwijs. In plaats van neuro-inclusie te benaderen als een individueel probleem of ‘defect’, pleiten zij voor het vormgeven van een inclusievere omgeving, waarin zoveel mogelijk studenten kunnen floreren.

Juist in het kunstonderwijs

'Juist het kunstonderwijs kent een relatief grote groep neurodivergente studenten,' zegt lector Fabiola Camuti, die het special issue samen met HKU-onderzoeker Judith Leest cureerde. 'Soms worden dan ongevraagd aannames gedaan over wat een student nodig zal hebben op basis van een diagnose. Ook worden opdrachten specifiek in dit onderwijsveld vaak bewust vaag gehouden, zodat studenten hun eigen creativiteit gaan ontwikkelen. Voor veel autistische studenten is dat een grote opgave. Een neuro-inclusieve onderwijsomgeving kan voor veel meer studenten bijdragen aan een succesvolle en prettige studieloopbaan.'

Gesprek in beweging

De curatoren en schrijvers zien het special issue van het journal als een gesprek in beweging en als een uitnodiging aan opvoeders, onderzoekers, studenten en kunstenaars om samen verder te leren over wat neuro-inclusief onderwijs kan zijn en hoe dit vorm te geven. Door (nog) beter te luisteren naar ervaringskennis van neurodivergente studenten.

'Een neuro-inclusieve onderwijsomgeving kan voor veel meer studenten bijdragen aan een succesvolle en prettige studieloopbaan'

Welke lessen zijn er te leren?

Deze special issue maakt deel uit van de onderzoekslijn Neuroinclusive Arts Education van het lectoraat Critical Creative Pedagogies. Daarin onderzoekt het lectoraat samen met de HKU-community van en voor studenten met autisme, een autismespecialist en een aantal studentambassadeurs, welke lessen er te leren zijn over inclusief HBO-kunstonderwijs. Zo leidt een van de onderzoeken tot een manifest met tips voor neuro-inclusief toetsen en beoordelen (onder andere: ‘Maak vooraf duidelijk waarop we beoordeeld worden’ of ‘Geef inspraak in de fysieke omgeving van toetsen’). Een ander onderzoek geeft sleutelfactoren voor het bouwen van een duurzame ervaringscommunity (zoals: ‘Maak de community eigenaar, zorg voor een executieve functionaris en maak het een plek voor unmasking’). En een van de afstudeeronderzoeken geeft als concluderende les: ‘Er is niet altijd voorkennis nodig. Soms kun je iemand al ondersteunen door simpelweg te vragen: ‘Is er iets wat je nodig hebt?’.'

Op weg naar neuro-inclusief kunstonderwijs is een speciale uitgave van APRIA, gecureerd door lector Fabiola Camuti en HKU-onderzoeker Judith Leest en gepubliceerd in samenwerking met HKU Press.