De performativiteit van non-violence in vertaling

In een steeds meer gepolariseerde samenleving, gevormd door migratie, sociale fragmentatie en de druk van mondiale crises, hebben mensen moeite om met elkaar te spreken, naar elkaar te luisteren en elkaar te begrijpen. Het onderzoek van Zoya Shojaee Sardashti bestudeert hoe participatieve performance ruimte kan bieden aan zorgzamere vormen van dialoog tussen mensen: een relationele omgeving waarin theorie, belichaamde kennis en geleefde ervaring samenkomen.

Deze performances en performatieve interventies – variërend van één-op-één ontmoetingen tot collectieve publieke rituelen – creëren ruimtes die noch strikt “kunst” zijn, noch louter “dialoog”. In plaats daarvan functioneren ze als gedeelde terreinen waar geleefde ervaringen kunnen worden verwoord, waargenomen en vertaald, zodat communicatie verschuift van discussie naar afstemming.

In deze artistieke experimenten verkennen deelnemers, door middel van auto-etnografisch schrijven, het uitspreken van elkaars teksten, en gezamenlijke experimenten met adem, ritme en meertalige expressie, hun onderlinge persoonlijke verschillen niet als obstakel, maar binnen een praktijk van ethische relationaliteit (oftewel: vanuit het uitgangspunt dat de kwaliteit van onderlinge verbinding belangrijker is dan afzonderlijke morele codes). Deze praktijk werpt vragen op die de basis vormen van een zich ontwikkelend praktijkveld op het snijvlak van performance, zorgethiek, conflicttransformatie en het publieke domein.

Zoya benadert dit veld als een performatieve ecologie van non-violence: een levend systeem dat gedijt op onderlinge afhankelijkheid, wederkerigheid en gedeelde kwetsbaarheid. Geïnspireerd door Judith Butlers begrip van non-violence als een ethisch bindmiddel (in plaats van een moreel standpunt), functioneert non-violence binnen dit onderzoek als een techniek die via lichamelijke uitdrukking gevoed kan worden.

Hier is non-violence geen uitdrukking van vrede, maar een oefening van relationele ethiek. Onderzoeksdeelnemers verkennen hoe gebaren, stiltes, ademhaling, aarzeling, toonverschillen en collectieve narratie de een verandering kunnen brengen in de context waarbinnen de dialoog zich ontvouwt. In plaats van verschillende waarden te bediscussiëren, richt het werk zich op hoe mensen zich samen verhouden tot deze verschillen, en hoe ethische responsiviteit beoefend wordt in plaats van verondersteld.

Home Soil Projects

Als oprichter van Home Soil Projects werkt Zoya samen met deelnemers, kunstenaars, studenten, communityleden en professionals om culturele en sociale onzekerheid te navigeren. Daarbij experimenteren zij met vormen van communicatie prioriteit geven aan luisteren, resonantie en relationele aanwezigheid. Gaandeweg leiden deze praktijken niet alleen tot veranderingen van individuele inzichten, maar ook van het relationele veld tussen deelnemers.

Home Soil Projects: het lichaam is je thuis, en de relaties die we opbouwen vormen de gemeenschappelijke grond tussen ons.

Onderzoeken door te praktiseren

Zoya’s onderzoek bouwt voort op meer dan tien jaar sociaal geëngageerde performance in Europa, de Verenigde Staten en Azië, waaronder één-op-één interventies, auditieve collectieve vertellingen en rituele praktijken rond matrilineaire herinnering, migratie en herstel. Het promotieonderzoek bestudeert wat er binnen deze ontmoetingen gebeurt: welke spanningen ontstaan, welke vormen van kennis naar voren komen, en hoe belichaamde praktijken ethische responsiviteit in real time vormgeven.

In plaats van performance te positioneren als protest of disruptie, onderzoekt dit onderzoek hoe performatieve interventies kunnen functioneren als duurzame, adaptieve praktijken van geweldloze betrokkenheid. Deze benadering verruimt het debat rond sociaal geëngageerde kunst door niet alleen te focussen op verzet, maar juist op langdurige relationele processen die veranderen hoe mensen spreken, luisteren en zich tot elkaar verhouden over verschillen heen.