EN

Luisteren met je pen

Hoe breng je orde in een wirwar aan ideeën? Hoe help je studenten om feedback echt te begrijpen en te onthouden? Voor Rogier Klomp, docent Graphic Design en maker van het boek Denkvormen, is het antwoord vaak verrassend simpel: pak een pen en teken mee. In zijn compacte handboek verzamelde hij twintig visuele denkvormen die helpen bij het structureren van ideeën, gesprekken en ontwerpprocessen.
Wat zijn denkvormen en wanneer gebruik je ze?
‘Denkvormen zijn visuele tools die helpen bij verschillende vraagstukken. Een manier van onderzoeken met je pen. Sommige vormen geven je een startpunt, andere brengen structuur in de chaos, en weer andere laten je het perspectief van de ander zien. In het boek staan twintig vormen, elk met uitleg, voorbeelden en een kleine oefening. Het zijn geen kant-en-klare oplossingen, maar eerder een bril die je opzet om met een andere blik te kijken. Het boek is bewust klein ontworpen, zodat het in je broekzak past en je het als handboek steeds even kunt raadplegen.’

Hoe gebruik jij de denkvormen in de praktijk?
‘Ik gebruik de denkvormen vooral tijdens gesprekken met studenten. Tijdens feedbackmomenten teken ik bijna altijd mee, bijvoorbeeld in de vorm van een mindmap. Die kunnen studenten daarna meenemen. Tijdens een gesprek zijn studenten vaak al bezig met wat ze zelf nog willen zeggen, waardoor een deel van de feedback verloren gaat. Daar is zelfs een term voor: de feedback graveyard. Als je het tekent, blijft het bestaan. Als eindexamenbegeleider maak ik ook vaak een situatieschets. Terwijl een student over het project vertelt, stel ik vragen en schets ik de setting: staan er meerdere werken naast elkaar, is het interactief, hangt het of staat het op de grond? Zo wordt in één oogopslag duidelijk hoe een installatie zich tot de ruimte verhoudt. Vorig jaar leidde zulke schetsen bijna één-op-één tot de uiteindelijke opstelling in de eindexpositie.'

Hoe is Denkvormen tot stand gekomen?
‘Het begon eigenlijk heel persoonlijk. Ik teken al jaren mee tijdens gesprekken, vroeger op school deed ik dat ook al. Door te tekenen luister je anders en laat je ook zien wat je hoort. Op een gegeven moment merkte ik dat ik steeds dezelfde soorten schetsen maakte. Toen ben ik gaan kijken: zitten daar eigenlijk oervormen in? Uiteindelijk kwamen daar deze twintig denkvormen uit. Voor elke vorm heb ik uitgezocht waar die vandaan komt en wat een bekend voorbeeld is. De mindmap is bijvoorbeeld populair geworden door Tony Buzan, de Double Diamond komt van het Britse Design Council en bij de donut gebruik ik het voorbeeld van het Doughnout Economics-model van Kate Raworth. Veel van die vormen bestaan al lang en worden in verschillende vakgebieden gebruikt. In dit boek heb ik die vormen gebundeld tot een handig overzicht.'

Wat valt je op aan de huidige generatie Graphic Design-studenten?
‘Ik geef nu ongeveer twintig jaar les en elke generatie is een spiegel van zijn tijd. Zo hebben studenten van nu een fundamenteel andere relatie met technologie. In mijn studietijd zagen we technologie vooral als een enorme kans: een nieuw terrein om te verkennen. De huidige generatie groeit ermee op en ervaart het vaak juist als iets je iets mee móét, soms zelfs als een beperking. Daardoor zie je bijvoorbeeld een hernieuwde interesse in analoog werken, print en tactiliteit. Daarnaast merk ik dat studenten steeds persoonlijker werk maken. Onderwerpen als spiritualiteit, identiteit of mentale gezondheid komen vaker terug. Daarbij is het belangrijk om je publiek niet uit het oog te verliezen. Maar als het lukt om zo’n persoonlijk verhaal universeel te maken, ontstaat er werk dat mensen echt raakt.’

Wat vind je belangrijk om studenten mee te geven in je docentschap?
‘Het belangrijkste dat ik studenten wil meegeven, is dat ze ontdekken wat voor maker ze zelf zijn. Studenten krijgen veel feedback, en dat is natuurlijk waardevol. Maar als bepaalde feedback niet resoneert bij ze, moeten ze daar ook kritisch naar kijken. Anders zijn ze alleen maar bezig om de docent te pleasen. Het gaat erom dat je bouwt aan je eigen verhaal en je eigen manier van werken. Ik zie mezelf daarom liever als een spiegel dan als iemand die zegt hoe het moet. Ik vind het mooi als ik studenten kan helpen om zichzelf beter te zien. Soms gebeurt dat in een gesprek, soms via een tekening op papier. Maar op het moment dat iemand ineens begrijpt waar hij of zij mee bezig is, ontstaat er iets heel moois.’

Rogier Klomp is docent bij Graphic Design en de HKU Media-minor Time Based Media, die hij ook ontwikkelde. Vernieuwde feedbackvormen en visuele feedback spelen hierbij een centrale rol.

Wil je Denkvormen bestellen? Mail dan naar rogier@klomp.tv