Onderzoekend vermogen
Bij HKU gebeurt al veel aan onderzoek, maar voor studenten en docenten is niet altijd duidelijk wat onderzoek binnen een artistieke of ontwerppraktijk precies kan zijn, waarom het belangrijk is en welke vaardigheden daarbij horen. Dat wordt steeds relevanter, nu kunstenaars en ontwerpers werken aan complexe maatschappelijke vraagstukken en daarin ook nieuwe kennis ontwikkelen. Artistiek en ontwerpend onderzoek kan ruimte maken voor vormen van weten die niet alleen talig of meetbaar zijn, maar bijvoorbeeld ook ervaringsgericht, belichaamd, zintuiglijk of procesmatig. Om zulke kennis bewust te kunnen ontwikkelen, onderbouwen en delen, hebben studenten onderzoekend vermogen nodig. Daarom wil FRAME onderzoek een herkenbare en structurele plek geven binnen het HKU-onderwijs.
'Juist binnen de kunsten kunnen vragen, methodes en vormen van kennisontwikkeling heel verschillend zijn'
Artistiek onderzoek hoort thuis in het onderwijs
“Ik wil af van het idee dat onderzoek alleen in de lectoraten gebeurt”, zegt HKU-lector Fabiola Camuti van het lectoraat Critical Creative Pedagogies. “Artistiek en ontwerpend onderzoek is een manier om kennis te ontwikkelen, en hoort daarom ook thuis in het onderwijs. Dat betekent niet dat al het onderzoek binnen HKU hetzelfde moet worden. Juist binnen de kunsten kunnen vragen, methodes en vormen van kennisontwikkeling heel verschillend zijn. Maar we moeten studenten wel leren om daarin bewust en systematisch te werken: keuzes te maken en te onderbouwen, materiaal te verzamelen en analyseren, te reflecteren, documenteren en hun inzichten te delen. Zo ontwikkel je kennis die er daarvoor niet was. We moeten daarbij verder bouwen op het bestaande veld van artistiek en ontwerpend onderzoek. We zijn immers een University of the Arts.”
Framework Research Methods and Skills in Arts Education
Welke onderzoeksvaardigheden hebben studenten nodig om zich gedurende hun opleiding te ontwikkelen als onderzoekende creatieve professionals? En wat hebben docenten nodig om hen daarin goed te kunnen onderwijzen, begeleiden en beoordelen? Met die vragen ging FRAME vorig jaar van start. FRAME staat voor Framework Research Methods and Skills in Arts Education en richt zich op het ontwikkelen van een samenhangend en flexibel kader voor onderzoeksonderwijs binnen HKU. De lector heeft hiervoor een belangrijke landelijke beurs binnengehaald, de Comenius Leadership beurs.
'Het is belangrijk dat we onderzoeksonderwijs samen met de studenten en docenten ontwerpen'
Eigenaarschap
Het afgelopen jaar werkte ze samen met een team van HKU docenten, studenten, studieleiders, onderwijskundigen en onderzoekers, en adviseurs van andere onderwijsinstellingen aan een stevig fundament voor het framework. “Het is belangrijk dat we onderzoeksonderwijs niet van bovenaf ontwerpen, maar samen met de studenten en docenten die ermee gaan werken. Zo kunnen we voortbouwen op wat er al gebeurt, verschillende perspectieven meenemen en gezamenlijk bepalen wat bruikbaar is. Dat gedeelde eigenaarschap is voor FRAME essentieel.”
Inventarisatie bestaande onderzoekspraktijken
Het eerste jaar bestond uit drie paden. Ten eerste bracht HKU-onderzoeker Maarten Overdijk bestaande onderzoekspraktijken, vragen en ontwikkelbehoeften in kaart binnen bacheloropleidingen van vier HKU academies (Design, Theater, Beeldende Kunst en Media). Hij sprak daarvoor met docenten en studieleiders, en bestudeerde onder meer modulebeschrijvingen en informatie voor studenten. Dit jaar wordt deze inventarisatie uitgebreid naar de overige bacheloropleidingen. Fabiola: “Het verschilt enorm zien we, en daarbij ervaart ook de student onderzoek heel verschillend. Waar de een in het eerste jaar al het idee heeft onderzoek te hebben gedaan, heeft de ander in jaar drie nog nooit van artistiek onderzoek gehoord. Dat heeft ook te maken met het brede gebruik van het woord onderzoek.”
Reflectietool en methodeladekast
In het tweede pad werkte onderwijspedagoog en docent-onderzoeker bij HKU Brechtje Wedman samen met docenten, studieleiders en studenten van het Platform Educatie aan de didactische structuur van FRAME. Het Platform Educatie is een samenwerkingsverband van de HKU-docentopleidingen Theater, Muziek en Beeldende Kunst, de master Kunsteducatie en het lectoraat Critical Creative Pedagogies. Daarbij ontstond onder meer een eerste prototype van de onderzoeksreflectietool: een visueel instrument dat studenten helpt om tijdens hun onderzoeksproces stil te staan bij waar ze staan, welke keuzes ze maken en wat een volgende stap kan zijn.
'De ‘ladekast’ biedt bouwstenen waarmee iedere opleiding een leerlijn kan ontwikkelen die past bij de eigen discipline en context'
Daarnaast is gewerkt aan een ‘methodenladekast’. Deze biedt een kader waarmee opleidingen onderzoeksvaardigheden, onderzoeksmethoden en didactische werkvormen kunnen ordenen en vertalen naar een doorlopende leerlijn onderzoek, van het eerste tot en met het vierde studiejaar. De ‘ladekast’ schrijft niet één vaste route voor, maar biedt bouwstenen waarmee iedere opleiding een leerlijn kan ontwikkelen die past bij de eigen discipline en context. De reflectietool en methodenladekast worden de komende periode verder ontwikkeld en getest.
Gesprekken bij de masters
Het derde spoor richt zich op de zeven masters van HKU, waar de eerste gesprekken zijn gevoerd met de masterstudieleiders. In de volgende fase worden ook de masters systematisch geïnventariseerd. Daarbij wordt onderzocht welke kennis, werkwijzen en ervaring rond onderzoek er al aanwezig zijn, wat daarvan relevant is voor de verdere ontwikkeling van FRAME en hoe de aansluiting tussen bachelor en master kan worden versterkt.
'Docenten moeten voldoende kennis en handvatten hebben om onderzoeksprocessen te onderwijzen'
Professionalisering voor docenten
Naast een leerlijn en reflectietool voor studenten wordt gewerkt aan een professionaliseringsmodule voor docenten rond onderzoek, onderzoeksdidactiek en begeleiding. Fabiola: “Onderzoek krijgt een steeds belangrijkere plek binnen het onderwijs en dat vraagt ook iets van de mensen die studenten daarin begeleiden. Docenten moeten voldoende kennis en handvatten hebben om onderzoeksprocessen te onderwijzen, te begeleiden en te beoordelen.”
Flexibele vorm
“We zoeken nadrukkelijk niet naar één vast model voor heel HKU maar naar een flexibele vorm”, zegt Fabiola. “Onderzoek krijgt binnen verschillende opleidingen en disciplines immers uiteenlopende gezichten. FRAME werkt daarom toe naar een gedeelde basis, bijvoorbeeld in taal rond onderzoek en onderzoekend vermogen, met ruimte om methoden, vaardigheden en didactische vormen per opleiding anders uit te werken. De centrale vraag is daarom: wat kunnen we HKU-breed delen, en waar moet ruimte blijven voor verschil, context en de eigenheid van opleidingen?”
De volgende fase
FRAME gaat nu een volgende fase in. Een HKU-brede groep van FRAME-ambassadeurs, docenten, studieleiders en onderwijskundigen uit de verschillende academies, gaan samen de eerste prototypes verder ontwerpen, testen en aanscherpen. Fabiola: "In werksessies onderzoeken we samen hoe een doorlopende ontwikkeling van onderzoeksvaardigheden er binnen verschillende opleidingen uit kan zien: wat hebben studenten in jaar één nodig, wat bouw je daarna verder op en waar moet ruimte blijven voor de eigen discipline?" FRAME sluit ook aan bij een bredere ontwikkeling binnen de strategie van de HKU. Fabiola: “Uiteindelijk willen we dat studenten bij HKU ervaren dat onderzoeken vanzelfsprekend onderdeel is van hun opleiding en van hun ontwikkeling als creatief professional.”