Het herdefiniëren van queer- en trans*- deviante praktijken als creatieve pedagogieën van zorg

Wanneer institutionele en maatschappelijke systemen van zorg en kennis de leefwerelden van queer en trans* structureel uitsluiten, ontstaan alternatieve praktijken die deze ervaringen en perspectieven op andere manieren in stand houden. Dergelijke praktijken worden vaak afgedaan als ‘deviant’, risicovol of niet-legitiem. Ook de kennis en vormen van zorg die eruit voortkomen worden geregeld ondergewaardeerd. Dit onderzoek richt zich op twee van deze praktijken: cruising – sociale en seksuele ontmoetingspraktijken in (semi)openbare ruimtes, zoals parken – en DIY-ing: door de gemeenschap georganiseerde trans* zorg, waarbij genderbevestigende hormonen zelfstandig worden toegediend.

Queer- en trans*-deviante praktijken stellen gangbare opvattingen over zorg en leren ter discussie en bieden tegelijkertijd alternatieven die geworteld zijn in geleefde ervaring. In vluchtige ontmoetingen, informele uitwisselingen en belichaamde manieren van navigeren krijgt zorg vorm door improvisatie, het omgaan met risico's en collectieve overlevingsstrategieën. Leren ontstaat door afstemming en herhaling en krijgt zo een relationeel en gesitueerd karakter.

Dit onderzoek benadert deviante praktijken als creatieve pedagogieën van zorg: relationele vormen van leren en zorg die voortkomen uit gedeelde ervaringen van marginalisering, verzet en overleving. Ze zijn creatief omdat ze ontstaan buiten institutionele structuren van ondersteuning, zich kenmerken door improvisatie en experiment, alternatieven ontwikkelen voor normatieve kaders en vragen om artistiek onderzoek dat recht doet aan hun belichaamde kennis.

The sound of cruising; wetscape, video soundscape, Milo van der Maaden 2026.

Cruising als methode van artistiek onderzoek

Cruising is niet alleen het onderwerp van dit onderzoek, maar ook de methode. Het biedt een manier om je door een ruimte te bewegen, je tot anderen te verhouden en ontvankelijk te zijn voor wat zich op dat moment aandient. Vanuit deze benadering onderzoekt het project hoe kennis wordt gedragen door lichamen, gebaren, ritmes en sferen: kennis die vaak onuitgesproken blijft, maar wel gedeeld en ervaren wordt.

Cruising wordt daarmee een ruimtelijke, temporele en relationele onderzoekswijze. Het maakt het mogelijk verschillende vormen van kennis met elkaar te verweven en erkent queer en trans* creatieve pedagogieën van zorg als performatief, ervaringsgericht en relationeel, in plaats van vastgelegd binnen disciplinaire grenzen.

Queer Wisdom for Resistance, workshop in MAR: Becoming Reoriented, Milo van der Maaden & Jake Smit 2025.

Artistieke praktijk als onderzoek

Het onderzoek krijgt vorm via artistieke methoden die kennis genereren, analyseren en delen, dicht bij de geleefde ervaring. Deze methoden zijn ondergebracht in drie benaderingen: multimediale experimenten, co-creatie en anarchiving.

De multimediale experimenten omvatten onder meer sound mapping, het volgen van materiële sporen (material tracing) en 3D-scanning om de ruimtelijke, materiële en zintuiglijke dimensies van cruising en DIY-ing te onderzoeken. Co-creatie vindt plaats in de vorm van storytellingworkshops, re-enactments en locatiespecifieke interventies, waarbij deelnemers werken met geleefde ervaringen en speculatieve scenario's. Anarchiving richt zich op het maken van zines, het in kaart brengen van zorgpraktijken (care mapping) en het ontwikkelen van levende archieven, om kennis op open en contextgebonden wijze vast te leggen en te delen.

Binnen al deze benaderingen worden schrijven, geluid, performance en collectieve creatie ingezet om te onderzoeken hoe zorg en leren worden ervaren, vormgegeven en gedeeld

Autoetnografie

Het auto-etnografische onderzoek volgt persoonlijke ervaringen via journaling, poëzie, tekenen en geluid. Herinneringen, beweging en ruimtelijke ervaringen worden vertaald naar geluidslandschappen en stemexperimenten, die zowel fungeren als onderzoeksmateriaal als manieren om te reflecteren op belichaamde ervaring, positionaliteit en ethische vraagstukken.

Milo van der Maaden (hen/hun) is kunstenaar, docent, community worker en promovendus Zorgethiek binnen het onderzoeksprogramma Meaningful Artistic Research, een samenwerking tussen de Universiteit voor Humanistiek en HKU.