Een uur op een bus wachten die niet komt. Meel zeven en terugdoen in het pak. Elkaar vijf minuten lang in de ogen kijken. Tijdens het seminar ‘Niks doen’ mochten 25 HKU-studenten twee weken niets doen, zonder leerdoelen en zonder toetsing. Onderzoeker Ellen Oosterwijk ziet kansen voor een vervolg.
HKU-seminar ‘Niks doen’ smaakt naar meer
Als docent-onderzoeker op HKU doet Oosterwijk onderzoek naar de leerlijn Reflectie en Research. Zorgzaamheid voor de wereld, voor elkaar en voor jezelf staan daarin centraal. ‘Bewust niets doen is een belangrijk onderdeel van zelfzorg, zeker bij studenten die een kunstopleiding doen. Ze zijn niet goed in nietsdoen, en tegelijk vinden we dat ze te weinig tot maken komen. Studenten geven aan zich lamgeslagen te voelen door prestatiedruk. Daar moeten we iets aan doen, in het onderwijs en ook in de samenleving.’
Spagaat
Tijdens het seminar deden de studenten aan de hand van opdrachten onderzoek naar niksdoen. Ze kregen vooraf geen definitie van niksdoen en bogen zich de eerste dag over de vraag wat het zou kunnen zijn. Jelle Ris, wetenschappelijk medewerker NIVOZ (onderzoek & ontwikkeling), schreef er een artikel over, waarin hij Ellen Oosterwijk en Pavel van Houten interviewde en verslag doet van het hele experiment. De spagaat is continu voelbaar: Hoe geef je vorm aan nietsdoen zonder het productief te maken? Oosterwijk: ‘We hadden er bewust voor gekozen het nietsdoen niet in te zetten als middel om daarna beter te presteren. Het was puur nietsdoen om het nietsdoen, hoewel het onmogelijk lijkt om aan een bepaalde invulling te ontkomen. Het nietsdoen om de creativiteit te stimuleren is wellicht een mogelijk uitgangspunt voor een vervolg op het seminar.’
Regeneratief onderwijs
De behoefte aan een vervolg is er, net als de wil. Bij HKU krijgt regeneratief onderwijs steeds meer voeten aan de grond. Volgens Oosterwijk is dat hard nodig in een samenleving waarin onze aandacht wordt gekaapt door de kapitalistische samenleving. ‘Het gaat over onderwijs dat zich buiten de gebaande paden begeeft. Bij HKU doet de minor Arts and Ecology dat heel mooi: het onderwijs vindt plaats buiten het leslokaal, de insteek is sterk gericht op het goed zorgen voor de aarde. Zo goed dat de aarde herstelt. En dat principe kunnen we ook toepassen op de zorg voor elkaar en voor jezelf.’
Ellen Oosterwijk is onderzoeker bij het Lectoraat Critical Creative Pedagogies en docent vakdidactiek en pedagogiek aan de opleiding Docent Beeldende kunst en vormgeving.
Pavel van Houten is kunstenaar en educator, oprichter van de Verveelclub en verbonden aan Cultuurpad.
.svg?ext=.svg){kind=logo}
