Verhalenverteller Kim Bots helpt studenten Illustration buiten de lijntjes te kijken

Wanneer hem wordt gevraagd of hij in een interview kan uitleggen wat expanded illustration inhoudt, is Kim echter de eerste om zelf de term te nuanceren. “Die uitdrukking heb ik hier op de academie inderdaad weleens laten vallen, maar alleen als prikkel om met een bredere blik naar het werkveld te kijken. Want ik snap de noodzaak om in kaders te denken als je een curriculum moet vormen, maar in de realiteit zijn al die grenzen veel meer fluïde.”

“Kijk, je zal natuurlijk illustratoren hebben die na hun afstuderen editorial illustraties maken voor kranten en tijdschriften; die in dat traditionele veld passen. Maar dat is slechts een handjevol. Veruit de meeste studenten zullen in aanverwante gebieden terechtkomen. Ik ben die term dus gaan gebruiken om voor mezelf en binnen de academie de gedachtes op gang te krijgen over wat die andere werkvelden dan kunnen zijn.”

Taal en beeld

Voorbeelden van werkvelden waar je als illustrator kunt belanden, zijn er te veel om op te noemen, volgens Kim. Sommige alumni belanden in educatieve omgevingen, anderen gaan illustreren ten dienste van andere kunstdisciplines, in de theater- of animatiewereld. Of ze gaan werken als meer autonoom illustratoren… “Je hebt de smalle traditionele definitie: illustratie, dat is drukwerk, dat zijn cartoons. En je hebt de bredere definitie: illustratie gaat in essentie om verhalen vertellen via taal en beeld. Om het gebruik van je (tekenende) hand als middel om de wereld om je heen te begrijpen en dit begrip, dit perspectief, met anderen te delen. De voorbeelden daarvan zijn natuurlijk talloos.” Kim ontleende het idee van ‘expanded’ uit de beeldende kunst, legt hij uit. “Sculpture in the Expanded Field is een beroemde tekst van Rosalind Kraus uit 1979. Toen ik deze tekst herlas, vond ik dat 'expanded' een goeie haak-term om ideeën over wat illustratie is en kan zijn op te rekken. 'Expanded' klinkt natuurlijk meteen hartstikke interessant, hoewel het niet meteen betekenis heeft. Zo werken dat soort termen een beetje. Je kan ze introduceren als een soort rekmiddel. Het zet je aan het denken: wat zijn nou de uitingen die wij als academie traditioneel niet rekenen tot illustratie, maar we toch in ons blikveld moeten betrekken?"

Omwegen

Zelf is Kim Bots de belichaming van die brede oriëntatie. Sinds hij afstudeerde aan de Illustratie-opleiding van HKU in 2012, is hij ook actief in de werelden van de beeldende kunst en muziek. Tijdens die omwegen keerde hij ook al snel weer terug naar zijn oorspronkelijke vakgebied, maar dan als docent. Toch is er ondanks zijn gesnoep van verschillende disciplines voor zijn gevoel nooit echt veel veranderd in wat hij doet. “In essentie voelt het voor mij hetzelfde, want het vertellen van verhalen staat nog steeds centraal. De middelen om dat te vertellen kunnen en mogen heel divers zijn.”

Opvallend genoeg werkt Kim – ondanks zijn drukke eigen praktijk – zelf dus helemaal niet meer als illustrator. Dat hij hier wel les in geeft, komt omdat zijn meerwaarde dan ook juist zit in zijn ervaring binnen die andere velden. “Ik ben illustratie wel altijd interessant blijven vinden. Deels omdat het zo toegankelijk is en tekenen altijd een centrale rol is blijven spelen binnen mijn praktijk, als middel om ideeën tot me te nemen en te bevragen. En omdat het zo'n oud vakgebied is. Je zou de tekeningen in de grotten van Lascaux kunnen beschouwen als een vorm van illustratie. Historisch gezien is er bij illustratie geen sprake van een sterke academische reflectie. De kaders van wat het werkveld is en welke potentie het heeft, is minder beschreven dan de grotere disciplines zoals fotografie of architectuur. Dit biedt heel veel mogelijkheden om zelf als maker een definitie te formuleren. Er wordt meer ’gewoon gemaakt’. Het is dan waardevol als je lesmethodes en maakmethodes die in andere disciplines voorkomen, kunt introduceren bij illustratie om te zien welke nieuwe vormen dat oplevert.”

Docent en student

Kims brede blik werkt dus eigenlijk twee kanten op. Niet alleen helpt hij de Illustratie-opleiding breder te kijken; ook brengt hij kennis van buiten mee naar het vakgebied. Dat doet hij voornamelijk in zijn lesmodules in het tweede jaar (The Medium is the Message en Narratieve Frankenstein) en als afstudeerbegeleider voor de vierdejaars studenten. Zijn docentschap betekent dus eigenlijk een dubbele terugkeer: terug naar het Illustratievak waar zijn kunstenaarschap ooit begon en terug naar de academie waar hij ooit zelf studeerde.

“Als ik kijk naar de studenten van nu, dan denk ik dat het moeilijker voor ze is geworden. Tijdens mijn studie was er meer ruimte, meer tijd om te proberen en experimenteren. Nu wordt er al veel sneller van je verwacht dat je jezelf profileert; dat je toont wie je bent en waar je voor staat. Studenten nu zijn onherroepelijk veel meer bezig met een blik van buitenaf. En de online algoritmes zijn een soort zelfbevestigende cirkel: iets wordt niet per se veel gezien (alleen) omdat het goed is, maar ook omdat het een taal spreekt die ergens aansluit op dat algoritme. Afwijken van je eigen patroon wordt daarin eerder 'bestraft', dan beloond. Dat is best giftig in ieder stadium van je ontwikkeling, maar helemaal als je nog studeert en juist alle kanten op moet kunnen.”

Geslaagde opleiding

Dat hij dit soort vergelijkingen kan maken, is een van de redenen waarom Kim zijn docentschap als een verrijking ziet. “Lesgeven geeft me een completer beeld van de wereld. Niet in de zin dat studenten aan de kunstacademie een afspiegeling van de brede samenleving zijn. Maar wel dat ik elk jaar weer contact heb met zo’n dertig à veertig nieuwe individuen. Zeker binnen het kunstonderwijs, waar veel tijd en aandacht is voor het individu en diens ontwikkeling, leer je iemand over de loop der jaren op een erg specifieke manier kennen.

“De band die je als docent hebt met studenten, laat zich moeilijk vergelijken met andere interacties. Ik vind het mooi om op deze manier iets terug te kunnen geven. Om studenten te helpen uitvinden wie ze zijn als maker, wat ze willen maken en welke gebieden ze interessant vinden. Dat zijn lastige vragen, dus als iemand daar na vier jaar zicht op heeft, dan denk ik dat je als opleiding geslaagd bent.”