HKU

Broodnodige Brel

'Jan Mesdag? Ik ken de Van Mesdagkliniek en Panorama Mesdag. Maar Jan Mesdag? Ik had echt nog nooit van hem gehoord!' 'Nee, ik ook niet!' Van deze dialoog ben ik getuige bij het verlaten van de zaal na de première van Emma Westermann's documentaire 'Jan Mesdag zingt Brel' te hebben bijgewoond. O ja, da's waar. Er zijn mensen die nog nooit van Jan Mesdag hebben gehoord. Dat kan ik me bijna niet voorstellen en eerlijk gezegd moet ik even aan de gedachte wennen. Ik weet het nog: mijn eerste confrontatie met die stem. De vertolkingen van Brel zelf ken ik. Alleen dat Frans hè? Telkens als ik naar Brel luister betreur ik het dat mijn wiegje destijds niet in Brussel heeft gestaan. Het blijft lastig. Dus als ik echt zonder al te veel moeite wil kunnen doordringen tot die teksten zal ik mijn heil moeten zoeken bij Liesbeth List of Johan Verminnen. Tot ik op een dag ergens in de jaren negentig bij de Openbare Bibliotheek die ene cd leen ... Ik weet niet wat ik hoor ... De jongen op het cd-hoesje blijkt Jan Mesdag te heten. Dat mag dan zo wezen, mijn oren registreren echt iets anders. Dit ís Brel en hij zingt Néderlands!

Dit moet ik hebben, hoe dan ook! Dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan: 'Uitverkocht' luidt het vonnis. En het ziet er niet naar uit dat daar verandering in gaat komen. Na vier weken verleng ik de leentermijn van de cd nog twee keer met een maand. Dan zit de maximale periode er op. Eén kwartaal Jan Mesdag, daar moet ik het mee doen. Het spijt me, het is totaal tegen m'n principes, maar ik zie mezelf genoodzaakt tot het ontplooien van illegale activiteiten. Het tekstboekje gaat onder het kopieerapparaat en het cd'tje verdwijnt in de computer. Et voilà: met het digitale broodrooster brand ik een prachtig broodnodig exemplaar voor mezelf. Want ineens weet ik wat er in ieder geval op m'n uitvaart te horen moet zijn als ik onverhoopt vandaag of morgen mocht omvallen: de Nederlandse vertaling van 'Quand on n'a que l'amour'. Intens tevreden breng ik de cd na drie maanden eindelijk terug: 'Zo Jan! Nu mag je weer naar je bakje in de Openbare Bibliotheek in de hoop dat nog veel meer mensen je zullen ontdekken.'

Sinds mijn kennismaking met Jan Mesdag als vertolker van Brel is er nog niemand geweest die ook maar enigszins in de buurt komt. Liesbeth List zingt Brel, Wende Snijders schreeuwt Brel en Jeroen Willems speelt Brel. Jan Mesdag wórdt Brel. Dezelfde wanhoop, dezelfde passie, dezelfde emotionele onontkoombaarheid en dezelfde vroege dood. De documentaire begint met een nogal wrang citaat uit de mond van Jan: 'Maar dan weet je dat je doodgaat en dan maak je ineens die plaat. Dan mág je 'm ineens maken. En dan denk ik: 't is wel een dure prijs ...' Het klinkt nuchter en cynisch en ik vloek in stilte. Dat doe ik naarmate de documentaire vordert nog een paar keer. Wat zonde van zo'n ongelofelijk groot talent!
Waarom moet iemand eerst de dood in de ogen kijken voor hij toe mag geven aan de diepgang in z'n lijf?
Waarom roepen wij altijd: 'Doe het maar niet...'? Dat is volgens Jan het grote verschil met Amerika. Daar roepen ze: 'Doe het maar wel!' God zij dank heeft Emma Westermann dat ook gedacht toen ze op zoek ging naar de waarheid achter de ingelijste afscheidsbrief die een plek kreeg boven het bureau van haar vader. Wie ging er toch schuil achter 'je Jan'?

Toen ik de poster met de aankondiging van de documentaire voor het eerst zag maakte mijn hart een sprongetje! Eindelijk! Soms zit je op iets te wachten zonder het zelf te weten. Ik begeef me naar het Festivalpaviljoen van het Nederlands Film Festival. Het meisje achter de kassa blijkt een vriendin van de regisseur te zijn. Ze moet helaas werken en kan dus niet naar de première. Een kaartje voor vanavond? Dat kan eigenlijk niet. 'Jammer' zeg ik. Maar nog voor ik een alternatieve datum kan voorstellen zegt zij: 'Ik kijk wel even ...' En nietsvermoedend begeef ik mij even later naar de bioscoop mét een kaartje! Daar loop ik een aardig pak-met-vlinderdas inclusief gastenlijst tegen het lijf. Hoe mijn naam is. 'Nou, ik weet zeker dat ik niet op die lijst sta' lach ik en voeg er onmiddellijk aan toe: 'Maar ik heb wél een kaartje. Net gekocht ...' 'Dat kan eigenlijk helemaal niet' schrikt het pak-met-vlinderdas beleefd. 'Wat nu?' vraag ik. 'Ik zal echt heel braaf zijn' probeer ik. 'Tja, er is nog wél plaats' geeft het pak-met-vlinderdas toe. 'U mag er wel in hoor en een prettige avond!'

Ik heb niet alleen een prettige avond, ik heb een onvergetelijke avond! In het boekje dat aan het eind van de première wordt uitgereikt schrijft Emma Westermann: 'Ik hoop dat deze documentaire twintig jaar na het overlijden van Jan Mesdag hem weer de bekendheid geeft die hij verdient.'
Emma, ik hoop het vurig met je. Sommige documentaires zijn broodnodig! De jouwe over Jan Mesdag bijvoorbeeld. De zanger is dood, leve zijn stem!

PS: Het eerste wat ik na het schrijven van deze column natuurlijk ga doen is de cd bestellen die, de hemel zij dank, eindelijk opnieuw is uitgebracht.

www.janmesdag.nl

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster op de HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@kmt.hku.nl

Archief Column