HKU

Geannuleerd: De Menselijke Stem van de Cello

Datum: 21-4-2020
Plaats: Fentener van Vlissingenzaal, Mariaplaats 27, Utrecht
Tijd: van 20.00 uur tot 21.00 uur


Entree gratis, reserveren niet nodig  


Dit evenement is geannuleerd vanwege de maatregelen omtrent het coronavirus. Onze excuses voor het ongemak.

Toegang vanaf 19.30 uur.

Programma:
Julius Klengel (1859 - 1933): Hymnus
David Popper (1843 - 1913): Requiem
Jean Francaix (1912 - 1997): Aubade
Heitor Villa-Lobos (1887 - 1959): Bachianas Brasileiras No. 5

More is more!

Toen aan het eind van de barok de Italiaanse familie van de viola da braccio plaatsnam op de troon van het Europese muziekleven, had deze instrumentenfamilie reeds een lange ontwikkeling doorgemaakt. De familie had tevens nog een lange ontwikkeling voor de boeg. In de romantiek waren drie leden van deze familie absoluut dominant: de viool (sopraan), de altviool (de alt) en de cello (de tenor). De contrabas sloot aan via een andere familielijn, de lijn van de viola da gamba. Vanzelfsprekend kregen al deze instrumenten een centrale plaats in de belangrijkste ensembles die in deze periode furore maakten.
De cello ontwikkelde zich in de romantiek tot de belangrijke lage melodische strijker. Zijn diepe sonore toon in combinatie met lyrische eigenschappen in de hogere regionen, maakten de cello tot een geliefd solo-instrument en vaste verschijning in de kamermuziek. Van hieruit was het maar een kleine stap om de eigenschappen van meerdere celli te bundelen en te versterken. Leidende gedachte hierbij was: hoe meer celli hoe meer vreugd! More is more!

Klengel
Componisten die in hun stukken meerdere cello-partijen combineerden waren bijna altijd zelf cellisten. Zij hadden als geen ander oog en oor voor het sterke kanten van het instrument. Vaak waren zij min of meer eenzijdig op hun instrument gericht. Het waren rasspecialisten. Als componist hadden zij dan geen andere ambitie dan het instrument van hun dromen enkele fraaie meesterwerken mee te geven. Deze meesterwerken waren vervolgens bijna altijd voor de eigen concertpraktijk bestemd.
Een sterk voorbeeld hiervan is de Duitse componist Julius Klengel (1859-1933). Als professioneel cellist was hij orkestlid van het gerenommeerde Gewandhaus Orchester uit Leipzig. Hij was meer dan veertig jaar een gewaardeerd aanvoerder van de cellisten. Als hij componeerde, was dat bijna uitsluitend voor zijn favoriete instrument. Klengel componeerde celloconcerten, dubbelconcerten en (vooral) etudes die nog steeds op de lessenaars staan. Hoewel veel van zijn muziek de tand des tijd niet heeft doorstaan, is zijn Hymne voor 12 celli op 57 (1920) nog steeds een repertoirestuk. De belangrijkste reden is dat Klengel in dit stuk met zijn twaalf celli effectvolle klankzuilen weet te bouwen.

Popper
Ook David Popper was een professioneel cellist. Hij kwam uit Bohemen en speelde een tijdlang in de Weense Staatsopera. Hoe goed dit orkest ook was, Dopper koos na enkele jaren toch voor meer vrijheid en maakte carrière als internationaal virtuoos. Ook zijn virtuoze etudes behoren nog tot de dagelijkse routine van veel cellisten. Bijzonder fraai is zijn Requiem voor drie celli en orkest (piano) uit 1891 Popper schreef het stuk ter nagedachtenis aan een vriend, Daniel Rahter. Deze was in zijn tijd een belangrijke muziekuitgever die veel heeft gedaan voor de verspreiding van de muziek van Tchaikovski in Europa.

Françaix
Van de moderne Franse componist Jean Françaix (1912 - 1997) staat Aubade op het programma. Françaix was – net als Stravinsky – een neoclassicistische componist. Dit wil zeggen dat hij zijn inspiratie veelvuldig uit het verleden haalde. Hij nam vormen en technieken uit voorgaande periodes over maar probeerde geen stijlkopieën te produceren. De vormen en technieken werden geplooid naar de inzichten en de behoeftes van de moderne componist. We horen traditionele vormen, maar de moderne harmonieën en de instrumentatie wijken af.
Françaix was een veelzijdig componist die zich al op jonge leeftijd in de kijker wist te spelen. Hij trok de aandacht van Nadia Boulanger, de lerares van het École Normale de Musique de Paris en het Amerikaanse Conservatorium in Fontainebleau die – zeker on de achtergrond een zeer belangrijke stempel op het Franse muziekleven drukte. Ook Maurice Ravel was zeer van Françaix onder de indruk en roemde zijn vermogen om zich steeds weer te vernieuwen. Françaix zou uiteindelijk meer dan 200 werken voor uiteenlopende bezettingen componeren. Zijn Aubade uit 1974 is gecomponeerd voor 12 celli. Het is bedoeld als een ochtendmuziek in zes delen.

Villa-Lobos
De Bachianas Brasileiras van Heitor Villa-Lobos (1887 - 1959) zijn in totaal negen stukken die de componist voor uitlopende bezettingen schreef. De vroegste Bachiana Brasileirea stamt uit 1930, de laatste uit 1945. De stukken waren Villa-Lobos’ bijdrage aan de opbouw van zijn vaderland Brazilië. In de stukken combineert hij vaak de invloed van de Braziliaanse volksmuziek en de muziek van J.S. Bach - zo op het eerste gezicht een gewaagde combinatie, maar in de handen van Villa-Lobos een juist zeer effectvolle combinatie.
De bekendste composities uit de collectie is onmiskenbaar Bachianas Brasileiras No. 5. De bezetting is 8 celli en sopraan. Het stuk heeft twee delen; 1. Ária en 2. Dança. De prachtige vocalise uit de aria laat de grote melodische gaven van de Braziliaanse componist horen. Na de vocalise klinken gedichten van Ruth Valadares Corrêa en van Manoel Bandeira.
Programmatoelichting is van Arnoud Heerings.

Elenora Hu (sopraan) studeert onder sopranen Dobrinka Yankova en Nelly Miricioiu. Zij was prijswinnaar bij het Grachtenfestival Conservatorium Concours (2019) en de Royal Virginia Zeani Competition (2019). In 2019/2020 trad zij onder andere op voor Stichting La Voix, Stichting Grote Zangers, als deel van het jong talent programma Jonge Grote Zangers, en het Grachtenfestival. Daarnaast nam zij deel aan verschillende masterclassen waaronder die van de IVC Bel Canto Summerschool, Kirsten Schötteldreier en Thomas Quasthoff (Koninklijk Concertgebouw). In 2018 maakte zij haar operadebuut als de Gravin in Le Nozze di Figaro tijdens het Mediterranean Opera Studio Festival op Sicilië.