HKU

HKU-Column januari 2020

'Er is blijkbaar grof geschut nodig zodra kunst het qua nieuwswaarde moet opnemen tegen de werkelijkheid.'

Banaan

Kunt u ons uitleggen hoe het kan dat een op het oog doodgewone banaan aan de muur zoveel geld oplevert, zoveel waard is, kunst met een grote K is? Deze brandende kwestie krijgt Jeannette Dekeukeleire op 9 december jongstleden voorgeschoteld in radio Een Vandaag. Ze wordt geïntroduceerd als galeriehoudster bij ArtKitchen en verzamelaar van provocerende kunst. De op de kunstbeurs Art Basel in Miami met ducttape aan de muur geplakte banaan van de ene kunstenaar die voor 120.000 dollar werd geveild en daarna doodleuk werd opgegeten door de andere kunstenaar is een ware mediahype. Hé, hallo daar, noem je geen namen? Nee! Die laat ik bewust achterwege. Want stel nou eens dat zowel de ene als de andere kunstenaar een HKU-student zou zijn. Een student heeft nog geen naam gemaakt. In het beste geval is dat tot op zekere hoogte al wel gelukt binnen het instituut. Maar verder zal hij nog hard moeten werken om naam te maken. Was de banaan dan breaking news geweest en zou hij voor zo’n astronomisch bedrag geveild zijn? De vraag stellen is haar beantwoorden. Ik denk het niet. Dat mevrouw Dekeukeleire námen nodig heeft om de openingsvraag van deze column te beantwoorden, zegt naar ik vrees genoeg. Als het haar al gelukt was enige goodwill bij me te kweken, helpt ze me daar met één opmerking onmiddellijk weer van af: ‘En in deze tijd op deze beurzen … alleen al voor galeriehouders zijn de bedragen enorm. En de mensen die zo’n banaan kopen zijn dan natuurlijk gelijk ook weer een stukje hoger in aanzien.’ Pardon, mevrouw Dekeukeleire?! “Een stukje hoger in aanzien” omdat je bereid bent 120.000 dollar te betalen voor een overrijpe banaan die met ducttape aan de muur is geplakt?

 

Ik heb minder moeite met de kunstenaars dan met de galeriehoudster! De New York Post kopte: ‘BANANAS, Art World Gone Mad’. Mogelijk heeft de kunstenaar dat willen aantonen onder het motto “kijken wat een gek ervoor geeft”. Ik moest denken aan een heel ander bananenbericht. Het gaat over Suzanne Erkel en verscheen 19 oktober jongstleden op de site van Een Vandaag. Suzanne helpt vluchtelingen op Lesbos: ‘Het zijn mensen zoals jij en ik, die er het beste van willen maken. Dagelijks brengen we samen met bewoners in Kara Tepe ontbijt rond. In alle eenvoud en heerlijk om te doen. We gaan van deur tot deur en delen bananen en een glimlach uit. Het wordt er ineens allemaal wat menselijker van.’ Hoeveel bananen kun je kopen voor 120.000 dollar? Hebben die twee kunstenaars in Miami – de taper en de eter – de kunst en haar beoefenaars in spe nou een dienst bewezen of juist niet? Sjarel Ex, directeur van Museum Boijmans Van Beuningen: ‘Voor het kunstbegrip van de gewone man en onze minister-president is dit niet goed; je moet een beetje van de kunstwereld zijn om dit kunstwerk te waarderen.’ Zijn collega Philippe Van Cauteren, directeur van het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst in Gent, formuleerde het nog wat scherper: ‘Alle aandacht die hier nu voor is, is schadelijk voor de kunst als dat niets bijdraagt aan de manier waarop over kunst gesproken zou kunnen worden.’

 

Vierkant voor of tegen? Deze vraag roept niet toevallig associaties op met The Square, een briljante satire op de kunstwereld. Alles draait om een in de straat gemetseld vierkant dat volgens de kunstenaar ‘een vrijplaats is waar vertrouwen heerst, en zorg. Hierbinnen hebben we dezelfde rechten en plichten, zonder onderscheid.’ ‘Dat vindt iedereen. Waarom zou je daar als journalist iets mee moeten?’ vragen de pr-jongens van het bureau dat is ingehuurd om een passende publiekscampagne te bedenken: ‘We moeten het hebben over het verschil tussen kunst en iets communiceren. De uitdaging hier is om ons te verhouden tot de ruis van de media en er doorheen te komen. Jullie concurreren niet met musea maar met natuurrampen, terroristen en controversiële zetten van de nationalisten.’ Hallo! Concurreer jij als maker van hedendaagse kunst maar eens met het wereldnieuws. En zie de publieke opinie dan ook nog maar eens aan jouw kant te krijgen. Ik geef het je te doen als kunstenaar in spe. Heeft Van Cauteren gelijk? Hoe schadelijk is die banaan in de spotlight voor de manier waarop er naar kunst wordt gekeken?

 

Je moet zorgen dat je viral gaat. Daarover laten de pr-jongens uit The Square geen enkel misverstand bestaan: ‘We hebben research gedaan naar wat het meest wordt gedeeld. Het gaat vaak om kwetsbare groepen. Mensen schrijven over vrouwen, gehandicapten, etnisch geprofileerden, LGBT'ers en die lijst is nog langer. Maar er is één groep die mensen nog meer raakt dan andere: bedelaars. Daarom willen we een bedelaar in de film. We gaan nog iets verder en maken er een kind van … Bovendien maken we dit kind Zweeds en blond. Sterke beelden dus.’ Er is blijkbaar grof geschut nodig zodra kunst het qua nieuwswaarde moet opnemen tegen de werkelijkheid. Bananen aan de muur? Van mij mag het, zolang het maar niet tot gevolg heeft dat de kunstenaars van morgen blijven zitten met de gebakken peren …

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl