HKU

HKU-Column februari 2018

Vernieuwing: openstaan voor wat NIEUW is voor ons.

Schaakspel?

'Soms zie je iemand heen en weer bewegen voor de spiegelruit van een winkeletalage. Hij zoekt de juiste houding om iets in het oog te krijgen. Wat? Wie? Een voorwerp in de winkelruit? Zichzelf? Met lezers is het niet anders. De een is er alleen maar op uit zichzelf weerkaatst te zien, de ander zoekt een wereld die juist helemaal niet op de zijne lijkt.' Zo opent "Etalage; uit het leven van een lezer", waarin J.J. Oversteegen 'verslag doet van zijn levenslange verslaving aan literatuur'. Hier moest ik aan denken tijdens de uitreiking van de HKU Awards 2017. Voor het eerst in de geschiedenis van de Awards was de jury niet unaniem. 'En dat lag aan deze twee,' meldt juryvoorzitter Rutger Verhoeven. "Deze twee" zijn Bobbine Berden en Kevin Osepa, beiden genomineerd in de categorie Vernieuwing. Voor deze gelegenheid vervang ik "lezers" in de bovenstaande passage even door "juryleden". Wat probeerden ze in het oog te krijgen? Wat wensten ze weerkaatst te zien? Een wereld die helemaal niet op de hunne lijkt of juist precies het tegenovergestelde? O, wat was ik graag getuige geweest van deze "ingewikkelde, overleg eisende strijd" – de omschrijving die Van Dale geeft bij de figuurlijke betekenis van "schaakspel".
 

Wat ik gezien zou hebben als ik fly on the wall had kunnen zijn, blijft het goed bewaarde geheim van de jury. Ik zal er dus over moeten fantaseren. Niet dat ik daar ook maar enige aanleiding voor had. Die kreeg ik pas toen een collega op mijn stemverklaring voor de Publieksprijs reageerde met de vraag 'Heb je dat gedaan om politiek correct te zijn?' Want ik diende me natuurlijk wel bewust te zijn van mijn motieven. Nu had ik me beledigd kunnen voelen omdat er aan de zuiverheid van mijn motieven werd getwijfeld. Maar in plaats daarvan vroeg ik me liever af wat hier nou precies gebeurde. En voor ik het wist zag ik een heftig discussiërende jury voor me. 'Ik wil straks niet het verwijt krijgen dat ik discrimineer.' 'En ik wil niet het risico lopen dat ik beticht word van politieke correctheid.' 'Waar zijn we in vredesnaam mee bezig? Gaat het nou om de kandidaten of om het werk?' Dit is uiteraard niet meer dan een simpel fantasietje, opgeroepen door een prikkelende vraag. Zo is het vast niet gegaan! De jury heeft ongetwijfeld zwaar inhoudelijke argumenten gewisseld die ik niet kan bedenken omdat mij daarvoor de knowhow ontbreekt.

 
Als jury blijk ik sowieso
niet geschikt. Want eerlijk gezegd wil ik helemaal niet moeten kiezen tussen de genomineerden die alle zes prachtig, indrukwekkend en tot de verbeelding sprekend afstudeerwerk hebben gemaakt. Kies ik toch, dan zit ik er negen van de tien keer naast: de voorkeur van het publiek is zelden de mijne. De HKU-gemeenschap heeft vernieuwing hoog in het vaandel, maar hoeveel vernieuwing kan zij eigenlijk aan? Op 25 februari aanstaande wordt de Volkskrant Beeldende Kunstprijs uitgereikt. Patricia Kaersenhout heeft Kevin Osepa voorgedragen: 'Osepa laat op zeer subtiele wijze een enorm rijke beeldtaal aan historische connotaties zien die onder andere verwijzen naar de koloniale periode. Tegelijkertijd is zijn werk zeer persoonlijk en daarom politiek en actueel. Zonder te willen shockeren of cynisch te zijn. Hij plaatst zich in een rijke traditie van Caribische kunst die niet altijd begrepen wordt in Nederland.' Niet altijd ... Kaersenhout is nog mild. Want wat weten en begrijpen Nederlanders van niet-westerse kunst? In het gunstigste geval bitter weinig, vrees ik. Om hun betekenis ten volle te waarderen, moeten we de kunstwerken immers kunnen terugplaatsen binnen de levensstijl, de maatschappij en de religieuze overtuigingen die de motivatie zijn geweest bij de creatie en het gebruik ervan. Je kijkt toch ineens heel anders naar een foto waarop een boom wordt omhelsd als je weet dat je op Curaçao niet zomaar een boom kunt omhakken, omdat hij de geest van een overledene herbergt.
 
In zijn nieuwe voorstelling KERN zingt Stef Bos een lied met de titel "Het roer moet om": 'Altijd blijven zoeken / Voorbij de grens van wat wij denken / Voorbij de grens van wie wij zijn / Voorbij onszelf en wat we kennen / Een and're wereld, een nieuwe tijd / Tijd voor ruimte / Tijd voor schoonheid / Tijd voor toekomst / Tijd voor nu / Tijd voor dromen / Tijd voor samen / Tijd voor alles anders zien.' Het roer moet inderdaad om. Het wordt tijd voor radicale vernieuwing. Niet teweeggebracht door de kunstenaars, maar door het publiek. Niet uit angst om te discrimineren, niet uit politieke correctheid. Maar uit grenzeloze nieuwsgierigheid naar een wereld die helemaal niet de onze is. Vernieuwing: openstaan voor wat NIEUW is voor ons. Zolang het maatschappelijk debat wordt geschaakt door het zwart-witdenken dat in één adem wordt genoemd met politieke correctheid en discriminatie, blijft vanzelfsprekende diversiteit een illusie. Kleur zou, behalve van een kunstwerk, überhaupt geen issue moeten zijn. De grote vraag die we onszelf moeten blijven stellen – zeker wij, leden van een gemeenschap met kunst en creativiteit als corebusiness – luidt: 'Hoe nieuwsgierig zijn we nou écht? Anders gezegd: hoe vernieuwend is de vernieuwing?'

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl

Archief Column

2018
-januari

2017
- november
- oktober
- september
- zomer
- juni
- mei
- april
- maart
- februari
- januari