HKU

HKU-Column juni 2017

'Diversiteit is niet een ideaal, diversiteit is een fucking realiteit!'

Wit

Een echte zonaanbidder ben ik nooit geweest en zal ik ook nooit worden. Ontelbare keren heb ik na een zomervakantie dan ook moeten horen: 'Gaat het wel goed met je? Je ziet zo wit.' Blijkbaar had ik iets fout gedaan, ik was niet genoeg gebruind na een zonnige zomer. Inmiddels ben ik eraan gewend, maar als kind vond ik dat niet leuk. Mijn vader had in dat geval altijd een zeer troostrijke opmerking: 'Wit is ook een kleur!' Inderdaad, wit is ook een kleur. Anousha Nzume heeft er 140 behartigenswaardige pagina's aan gewijd en toch schijnt het er bij velen nog maar steeds niet in te willen dat wit ook een kleur is. In "Hallo witte mensen" schrijft ze: 'In 1598 werd "wit" al gebruikt om een huidskleur mee te beschrijven. Net als dat Multatuli het in 1873 ook al had over "de vreemde witte man". Dus net zoals ik bruin ben, zijn jullie wit.' En: 'Je beweegt je in een witte zee, met zijn eigen normen, schoonheidsidealen, machtsstructuren, die veelal onzichtbaar zijn voor de gemiddelde witte Nederlander.' Filosofe en feministe Heidi Dorudi omschrijft onze witte blinde vlek als volgt: 'Diversiteit is niet een ideaal, diversiteit is een fucking realiteit!'

'Diversiteit boezemt kunstenaars geen angst in. Integendeel,' stelt Birgit Donker, directeur van het Mondriaan Fonds, op 25 januari jongstleden in Trouw. Aan die constatering gaat een vraag vooraf: 'Waarom het land niet een tijdje laten leiden door een kunstenaar. We zouden opkijken van originele oplossingen voor huisvesting, integratie of duurzaamheid. Dat zou echt Nieuwe Politiek zijn – de verbeelding aan de macht.' Het klinkt mij allemaal iets te optimistisch in de oren: 'De bewustwording van het belang van onze kunst(enaars) en waar ze voor staan moet op school beginnen. Het vergt ook iets van kunstenaars. Zij zijn als geen ander geschikt om op alle mogelijke manieren hun publiek op te zoeken en te enthousiasmeren. Daar kunnen we allemaal van profiteren. Een samenleving die luistert naar haar kunstenaars, herkent in verscheidenheid schoonheid en in verandering een vrijhaven voor de verbeelding.' Is dit beeld van "onze kunstenaars" en waar ze voor staan niet veel te rooskleurig? De kleur van de rozen laat zich raden. Onmiskenbaar wit! Want ook de plaatsen waar onze kunstenaars worden opgeleid, zijn witte zeeën met hun eigen normen, schoonheidsidealen en machtsstructuren.


'Het is onze kunst die ons allen verbindt,' luidt de kop boven het betoog van Birgit Donker. Nou, vergeet het maar! We mochten willen dat het waar was. Laten we ons eerst eens afvragen wie "onze" en "ons" in voornoemde kop precies zijn. Simone Zeefuik, initiatiefnemer van #Rewritetheinstitute en medeorganisator van de beweging #Decolonizethemuseum zegt: 'Natuurlijk vragen directeuren, conservatoren en andere museummedewerkers zich weleens af waarom niet veel meer zwarte mensen en mensen van kleur vaker hun instituten bezoeken. (...) Wat ze dus eigenlijk willen weten is waarom zij niet massaal geïnteresseerd zijn in die gezellige witte blik die, zelfs in de verhalen van en over zwarte mensen, witte mensen centraal stelt. Ze willen weten waarom zwarte mensen niet massaal in de rij staan om de witte stereotiepe fantasieën over hun landen van herkomst te aanschouwen.'


En dan onze kunstenaars. Maaike
T. Schroots en Lettie Havinga zochten in hun afstudeeronderzoek een antwoord op de vraag hoe je als docent Beeldende Kunst en Vormgeving in de dagelijkse lespraktijk kunt inspelen op de veelkleurigheid van de samenleving. Ze constateerden 'dat de theorie in het beeldend onderwijs met name de westerse kunstgeschiedenis blijkt te bevatten en dat de opdrachten veelal gebaseerd zijn op westerse criteria, zoals originaliteit, expressiviteit en creativiteit. De niet-westerse kunstgeschiedenis wordt zelden behandeld en ook de niet-westerse criteria voor beeldend werk, zoals het doorgeven van traditie en religie, worden niet hoog gewaardeerd in het westerse kunstonderwijs.'

De tentoonstelling "Postwar: Art Between the Pacific and The Atlantic, 1945-1965" (die in het Haus der Kunst in München te zien was van 14 oktober 2016 t/m 26 maart 2017) omschreef Hans den Hartog Jager in NRC als 'een van de grootste en meest ambitieuze tentoonstellingen van de afgelopen dertig jaar.' Hij eindigt zijn recensie als volgt: 'Dat is misschien een mooie ambitie: als we kunst van over de hele wereld écht gelijk willen stellen, gaan we bij kunstenaars uit "andere" culturen niet paternalistisch zoeken naar de elementen die we herkennen, waarin ze lijken op "ons", maar zoeken we "gewoon" naar kunst die nieuwe werelden opent, die verbaast en verrast – net zoals bij westerse kunstenaars. Als dat lukt, dan kan de kunst zomaar haar nieuwe, mondiale fase in.' De kunstopleidingen in Nederland delen ongetwijfeld de ambitie die Hans den Hartog Jager hierboven formuleert. Maar ik vrees dat het nog wel even zal duren voor ook zij kunnen zeggen: 'Diversiteit is niet een ideaal, diversiteit is een fucking realiteit!'

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl