HKU

HKU-Column maart 2017

Aan "Think big" gaat vooraf dat je klein begint.

Scheldwoord

"This ain't fucking Paris!" staat met grote witte letters op het zwarte T-shirt van de balletjuf van haar dochter. 'In Amerika, waar ik vandaan kom, had een juf dit nooit mogen dragen,' constateert Anastasia Hacopian (docente Engels) 3 januari jongstleden in Trouw. 'Mijn kinderen komen dit vaker tegen. Op "Freek", "SpangaS", in jeugdfilms en zelfs in het jeugdjournaal horen ze nooit "kut" of "klootzak", maar wel Engelse scheldwoorden die in Amerika en Engeland weggepiept worden – zowel op televisie als op de radio. (...) Mijn basisschoolleerlingen kunnen niet aanvoelen dat dezelfde scheldwoorden die ze dagelijks te horen krijgen, in het Engels onbeschaamd zijn.' Het probleem geldt ook voor degenen die Nederlands leren als vreemde taal. Vinnie Ko, die ons in "Hartelijke groente" op bijzonder smakelijke wijze een Zuid-Koreaanse blik gunt op het Nederlands, schrijft: 'Op de fiets naar huis oefen ik zachtjes "kut, kut, kut". Ik weet wat "kut" betekent en ik begrijp dat het een scheldwoord is. Maar dit woord roept nog steeds geen enkele positieve of negatieve associatie op. Ik voel geen "kut" als ik "kut" uitspreek.'

 

'Joseph Klibansky noemt zichzelf geen kunstenaar, toch begint morgen zijn eerste grote overzichtstentoonstelling.' Zo introduceert Eva Jinek op 27 januari jongstleden beeldend kunstenaar Joseph Klibansky die aan de vooravond van de opening in Museum De Fundatie te gast is in haar talkshow. Jinek, niet op haar mondje gevallen, merkt terecht op: 'Als ik jou zou vragen ben je een kunstenaar dan zeg je: "Nee, ik ben een artist." Maar "artist" is toch gewoon het Engelse woord voor kunstenaar?' Klibansky antwoordt: 'Ja, maar mijn gevoel is in ieder geval dat er veel Engelse woorden zijn die emoties in het Engels beter overbrengen dan Nederlandse woorden.' Dan volgt de hamvraag: 'Wat is jouw aversie tegen het woord kunstenaar?' De reactie geeft te denken: 'Ik heb toch het idee dat in Nederland veel mensen denken dat het altijd mensen zijn die niet succesvol zijn, die aan de drugs zitten, die misschien een beetje verstrooid zijn, daar heb ik soms wel een beetje moeite mee. En als je kijkt naar markten zoals New York en Londen, dat daar veel meer waardering is omdat daar veel meer grote sterren zijn in de kunstwereld.' Ah, Klibansky geeft gehoor aan de oproep waarmee een biotechbedrijf paginagroot adverteert: "Think big!" Is waardering voor de kunsten gekoppeld aan het aantal grote sterren? Wat zegt Klibansky's antwoord over hoe wij in Nederland denken over kunst en cultuur?

 

'Mijn doel is eigenlijk herkenning te creëren. Ik denk dat de waarheid veel harder binnenkomt wanneer je denkt: O, dit had mijn opa kunnen zijn, of dit had wel mijn beste vriend kunnen zijn of misschien zelfs dit had wel mijn vrouw of man kunnen zijn. Of mijn kind. Ik denk dat je dan pas echt gaat voelen wat Afghanen al jarenlang moeten meemaken. Dit zijn de mensen die daar al die jaren al zitten en die hebben helemaal niks te maken met politiek.' Fotograaf Marieke van der Velden slaat hiermee wat mij betreft de spijker op de kop als ze in het programma "Altijd Wat" op 11 juni 2013 motiveert waarom ze vijfentwintig Afghaanse vrouwen heeft geportretteerd. 'Die hebben helemaal niks te maken met alle geldstromen en wij hebben het in Nederland alleen maar over politiek en over de Taliban, maar we hebben het nooit over deze mensen die dit allemaal moeten ondergaan. Daar klopt geen reet van! Van de hele wereld niet! De beleidsmatige wereld is zo anders dan de menselijke gevoelswereld.' Filosoof Alain de Botton zei het in zijn op 19 februari jongstleden door HUMAN uitgezonden Brainwash Talk zo: 'We liggen absoluut niet wakker van de dood van 30.000 mensen. Dat komt doordat nieuws geen kunst is. Als je wilt dat iemand iets om een ander geeft, moet je het filteren door kunst. Daarom kan één romanpersonage ons aan het huilen maken. We willen de wereld veranderen om één mens te redden. Verhalen moeten verteld worden op een manier die ons hart raakt. Anders laat onze medemens ons koud.'

 

'Ik vind cultuur zo belangrijk dat de hele samenleving op de een of andere manier culturele activiteiten moet ondersteunen, financieren en promoten. Dat garandeert tal van dingen: vrijheid, vrijheid van kritiek en het zorgt dat je niet afhankelijk bent van de staat wat altijd heel gevaarlijk is voor culturele activiteiten. Ik zou zeggen dat het veel meer moet afhangen van een opvatting van cultuur die gedeeld wordt door de hele samenleving.' Aan het woord is Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa als hij op 18 augustus 2013 door Chris Kijne wordt geïnterviewd in Buitenhof. De héle samenleving betekent: burgers én politici.

 

Kunst kan verbinden als je het hart van de ander weet te raken. Kunst kan een bron van empathie zijn. Aan "Think big" gaat vooraf dat je klein begint. Een klimaat scheppen waarin ook degenen met wie het spreekwoordelijk "kut" gaat het juiste spoor kunnen vinden, is een kuNSt en kan niet zonder kunst.

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl