HKU

HKU-Column februari 2016

Laat ik het maar ronduit toegeven, het optimisme is even heel ver te zoeken.

Digi-Taal

Hoe vaak kan een hart breken? Dat vraag ik me de laatste dagen regelmatig af. Dinsdag 26 januari jongstleden zond HUMAN de documentaire "Zag je het maar" uit, waarmee oud-HKU'ers Diederick Helder en Rick Kluskens in 2014 afstudeerden. Zij volgden anderhalf jaar Lisanne, groepsleidster bij Sirius, een open behandelgroep voor jongeren met een licht verstandelijke beperking. Samen met haar collega's vecht Lisanne voor een betere toekomst voor deze jongeren in de hoop dat zij een zo zelfstandig mogelijke plek in de samenleving vinden. Een leuke meid van negentien vertelt openhartig: 'Ik had laatst een reünie met mijn oude klasgenoten. Die zijn even oud als ik. En die hebben al hun school afgemaakt. Die hebben hun rijbewijs. En als ik dat zie, dan heb ik niet jaloezie of zo, maar dan ben ik echt gewoon, ja, ik weet niet. Niet laag, maar dan loop ik achter voor mijn gevoel.' Bij het woord "laag" breekt mijn hart. Ze vervolgt: 'En ik heb ook een beetje gelogen daar. Ik heb gewoon gezegd dat ik maatschappelijk werk en dienstverlening deed. Ik dacht als ik ga zeggen dat ik op een dagbesteding werk, dat ze me dan zouden uitlachen.' Mijn hart breekt opnieuw. 'We moeten echt gaan knallen met haar,' zegt groepsleidster Lisanne even eerder. 'Anders weet ze zelf ook niet wat haar toekomst wordt en dat zou jammer zijn, want het is wel een meisje dat iets kan. Alleen moeten we nog even uitvinden wat.'

 

'De natuurlijke voortgang van het mensenleven is van optimisme naar pessimisme, en een gevoel voor ironie helpt om het pessimisme te temperen, helpt om evenwicht, harmonie te scheppen,' aldus Dmitri Sjostakovitsj in de nieuwste roman van Julian Barnes, "Het tumult van de tijd". Laat ik het maar ronduit toegeven, het optimisme is even heel ver te zoeken. Het tumult van de tijd maakt me niet zozeer boos – want ik wil mezelf absoluut niet scharen onder de boze burgers – maar wel heel verdrietig. Twee dagen vóór de documentaire wordt uitgezonden heb ik kunnen zien dat het pessimisme wordt verbannen naar de late avond en dat het optimisme is gereserveerd voor de ochtend. Maurice de Hond komt in "WNL op Zondag" enthousiast vertellen over zijn zogenoemde Steve Jobsscholen: 'We leven nu in een wereld waar alle kennis onmiddellijk beschikbaar is.' Pardon? Oud-schaatser Ben van der Burg, die wordt aangekondigd als tech-ondernemer, verloochent zijn behoefte aan snelheid nog immer niet: 'Ik bestel mijn boodschappen online. Waarom zou je een uur in de supermarkt lopen als je met één druk op de knop al je boodschappen krijgt?' Ook Charles Groenhuijsen is enthousiast over de mogelijkheden van nieuwe technologie: 'In derdewereldlanden zijn meer dan een miljard smartphones. Die mensen komen dingen te weten, kunnen dingen doen, die ze niet konden. De sociale gevolgen en het sterker maken van mensen vind ik van die hele technologische revolutie het meest interessant en het meeste hoop geven.'

 

's Avonds zie ik Gerrit: 'Ik heb gewoon een telefoon. Die kun je aan- en uitzetten. Verder ook niet. Niet met YouTube, bluetooth en weet ik allemaal wat voor rotzooi.' Gerrit is 51. Samen met anderen wordt hij gevolgd in een reportage van "Kruispunt" met de weinig opwekkende titel "Tussen wal en schip", niet geheel toevallig ook de werktitel van de documentaire waarmee Helder en Kluskens afstudeerden. Maakt technologie mensen sterk? Maurice de Hond noemde 's ochtends als een van de voordelen van de nieuwe technologie "het verminderen van routinematige dingen": 'M'n tabellen maken, daar deed ik vroeger drie weken over en nu twee minuten.' Lisanne werkt met jongeren die licht verstandelijk beperkt zijn, die uit huis geplaatst zijn, die geen plek in de samenleving  kunnen vinden, die niet weten wat ze moeten doen. Haar motivatie: 'Ik doe dit werk omdat ik ook hun een toekomst wil bieden.' Is die er wel in een wereld waaruit routinematige dingen steeds meer verdwijnen? Routinematige dingen die circa 74.000 licht verstandelijk beperkten (IQ 50-69) en 2,2 miljoen zwakbegaafden (IQ 70-85) een mogelijkheid geeft om een gevoel van eigenwaarde te ontwikkelen omdat ze met het verrichten van routinematige taken een zinvolle bijdrage kunnen en mogen leveren aan de maatschappij.

 

'Uitschot is vaak wat ze te horen krijgen,' zegt een van de ambulante begeleiders in de reportage van "Kruispunt". Laten we dat eens even vertalen in Digi-Taal. Je hebt enen en nullen. Winnaars en verliezers. Als je een Nul bent kun je het niet alleen vergeten, je wordt ook vergeten. En tegen elke Een die zo hard roept dat we nu in een wereld leven waarin alle kennis onmiddellijk beschikbaar is, kan ik alleen maar zeggen: 'Je beperkte en veel te optimistische kijk op de wereld en het tumult van de tijd getuigt daar niet bepaald van!' Ik vrees dat ik samen met Lisanne, en de documentairemakers die haar en haar cliënten portretteerden, in de toekomst alleen maar harder en wanhopiger zal moeten uitroepen tegen alle Enen die het in dit land voor het zeggen hebben: 'Zag je het maar ...'

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl