HKU

Wat kies je dan: Droom of moord?

Encyclopedie

Hoe wil je worden vergeten? Dat vragen we nooit en toch is de kans dat we worden vergeten aanmerkelijk groter dan de kans dat we zullen worden herinnerd. Marcus Aurelius (121-180) wist het al: 'Er komt een tijd dat je alles vergeten bent en iedereen jou.' Je belandt een poosje als mooiste foto aan de muur of in anekdotes op een feest en dat was het dan. Een plaats in de geschiedenisboekjes of de encyclopedie is maar weinigen gegeven. En het is de vraag of je daar rouwig om moet zijn. Want stel dat je als gewone burger per se de geschiedenisboekjes zou willen halen, waarmee maak je dan – zo leert de geschiedenis – de meeste kans? Met iets opzienbarends natuurlijk. Iets spraakmakends, iets wat de gemoederen bezighoudt, iets wat opschudding veroorzaakt. En wat kies je dan: droom of moord? Ik hoop het eerste maar vrees het laatste. Een aardige multiculturele bijkomstigheid is dat het in dit geval in het Nederlands niet uitmaakt of je gewend bent van links naar rechts te lezen of van rechts naar links.


Terwijl ik deze column schrijf valt er een enveloppe op de mat met de schreeuwerige tekst: 'Iedere dag in maart is € 100.000 waard.' Tjonge, jonge! Wat zijn die reclamejongens een lefgozers zeg! Waarom geen oktober of januari? Het antwoord laat zich raden: dat rijmt niet. Maart moge dan keurig rijmen op waard, de inhoud blijft ongerijmd. Maart telt 31 dagen en dus kunnen we 3,1 miljoen in de pocket hebben op 1 april ... Een huurachterstand of een studieschuld? Verkoop één maand en je bent in een klap uit de ellende. Maar zo simpel is het niet. Want je hebt ook kopers nodig. Wie zou bereid zijn om € 100.000 neer te tellen voor één dag extra? Al zou ik het willen, ik kan het niet betalen. En ik heb nog wel een paar vragen. Stel dat ik het geld zou hebben, is zo'n dag dan een soort tegoedbon, naar keuze te besteden op een door mij nader te bepalen tijdstip of betekent het dat die bewuste dag in maart dan gewoon twee keer zolang duurt? Misschien koop ik wel een rotdag. Wil ik dat risico eigenlijk wel lopen voor een ton? En als het een tegoedbon is, kan ik hem dan ook weggeven aan iemand die ik nog graag wat extra tijd gun?


'Tijd is geld' klinkt leuk, maar daarmee houdt het op. Vind je het leven onbetaalbaar, dan is € 100.000 voor één dag een belediging. Ervaar je het leven als een hel, dan roep je ongetwijfeld: 'Honderdduizend euro? Ik mocht willen dat het waar was. Doorgaans zijn mijn dagen nog geen stuiver waard.' Verbijsterd keek ik op 2 februari jongstleden naar "0,8 Ampère Geluk", de documentaire van Saskia Gubbels, waarin zij mensen portretteert die als laatste redmiddel kiezen voor elektroconvulsietherapie omdat ze lijden aan ernstige depressies. Een immens drama! Onwillekeurig dwaalden mijn gedachten af naar Jack Nicholson in "One Flew over the Cuckoo's Nest". 'Wat ik het ergst vind in een depressie is dat je geen gelukkige mensen, geen gelukkige kinderen kunt zien. En de meeste mensen die je ziet op straat of op tv zijn wel gelukkig,' zegt Lidwine de Beer bij wie de ECT-behandeling succesvol verloopt: 'De afgelopen weken waren een onrealistische droom voor me. Het leven voelt zo totaal anders aan dan in een depressie, dat ik heel voorzichtig leef uit angst dat ik het weer kwijtraak.' Op 31 maart 2014 meldt filosoof René Gude in Trouw: 'Er is sprake van een trend: depressie is in 2020 volksziekte nummer één.'


Een depressieve samenleving als toekomstbeeld? Je hoeft niet depressief te zijn om daar niet erg vrolijk van te worden. De oorzaak ligt volgens Gude in het feit dat competitie inmiddels onze eerste natuur is geworden en dat coöperatie naar de tweede plaats is teruggezakt. 'De individuele winnaar neemt alles en is gelukkig, maar de verliezer – vaak dezelfde persoon, maar iets later – heeft niets en wordt treurig. En de aantallen verliezers lopen op. Een kleine miljoen Nederlanders wordt langzaamaan wel heel erg onzeker over de eigen excellence en heeft farmaceutische stemmingmakers nodig bij alle zelfverwerkelijking, een niet gering deel daarvan bestaat uit schoolkinderen.' Lidwine de Beer veronderstelt dat de meeste mensen die ze ziet op straat of op tv gelukkig zijn. Maar voelen die mensen dat zelf ook zo? Of gaan we massaal gebukt onder de druk die gepaard gaat met verwoede pogingen om een plek te veroveren in de geschiedenisboekjes of de encyclopedie tegen het grote vergeten?


'Zitten er veel kleuren op verschillende plekken op de foto, dan is er grote kans dat het om een verjaardagsfeestje gaat.' Zo wordt op 31 januari jongstleden in de Volkskrant uitgelegd hoe een computer een verjaardagsfeestje herkent. Met die vinding haalt hoogleraar informatica Arnold Smeulders wellicht de encyclopedie. Maar uiteindelijk gaat het er in essentie toch om dat wij mensen elkaar tijdens ons leven herkennen en dat we op zo'n verjaardagsfeestje de woorden van Claudia de Breij tot de onze mogen maken: 'Sinds ik jou ken weet ik ook dat wie we waren ons gemaakt heeft wie we samen kunnen zijn.'

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl

Archief Column

2015
- januari

2014
- december
- november
- oktober
- september
- zomer