HKU

Het aardige van fictie is dat je de werkelijkheid naar je hand kunt zetten...

Kiezen

'Het moeilijkst is ervoor te zorgen dat de docenten zien wat jij ziet ...' Aan het woord is de twaalfjarige Marijn Brussel, hoofdpersoon in de documentaire "De Ietsnut". We zien hoe Marijn toelatingsexamen doet voor het voorbereidend jaar van de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. En: 'Je moet bij kunst wel dingen op je eigen manier doen.' Daar moest ik aan denken toen ik de recensie las van Ronald Rovers over de film "Nena" van Saskia Diesing: 'Daar had Diesing het bij moeten houden, bij die dochter waarvan we weten dat ze overeind zal blijven, ook al wil haar vader dood. Maar de makers kozen voor een ongeloofwaardige slotscène, die uit de toon valt bij de cadans die daarvoor zo zorgvuldig is opgebouwd.' Hoezo daar had Diesing het bij moeten houden? Helemáál niet! Ik ben het voor de zoveelste keer hartgrondig oneens met een recensent. Recensenten zouden zich moeten afvragen wat de maker en het kunstwerk hun te vertellen hebben in plaats van op te schrijven wat zij de maker en het kunstwerk te zeggen hebben. Als de cadans in de film daarvoor inderdaad zo zorgvuldig is opgebouwd, kan dat maar één ding betekenen: Diesing heeft blijkbaar een heel goede reden gehad om het er niet bij te houden ...

 

In de documentaire "Sporen" kijkt Diego Gutierrez een week voor de ontruiming met enkele vrienden rond in de propvolle woning van Peter Kieft, zijn overleden benedenbuurman. Terwijl ze zich een beeld proberen te vormen van de verzamelaar filosoferen ze er lustig op los: 'Misschien is het troostrijk om door veel dingen te worden omringd.'  'Aan zijn huis kon je zien wie hij was.' 'Als je creëert heb je kans op eeuwigheid. Maar je moet wel een piramide bouwen om er vijfduizend jaar te zijn.' 'Vuilnismannen maken in anderhalf uur een groot zwart gat van zijn bestaan.' 'Als je zo leeft, ben je bezig met de grote vraagstukken ...' Het meest intrigerend vind ik het wissellijstje op A4-formaat met daarin een blanco A4'tje. Welk raadsel hangt daar? Welke emotionele herinnering zou dat ingelijste onbeschreven velletje onbetaalbaar hebben gemaakt? De eigenaar had vast een goede reden om het te laten hangen ...

 

'Het hele leven is kiezen,' zei mijn vader ooit toen ik maar niet kon besluiten of ik worst of hagelslag op mijn brood wilde. 'En dit is nog een makkelijke keuze. Later zul je keuzes moeten maken die veel moeilijker zijn.' Wat ik ook zou kiezen, mijn vader maakte me wel even duidelijk dat ik de consequenties van mijn keuze moest aanvaarden: 'Wat je kiest, eet je op. Het is niet na één hapje klaar!' Ik weet niet meer wat het geworden is, worst of hagelslag, maar de les is me altijd bijgebleven: het hele leven is kiezen. Nena is de koningin van de keuzes. Een dag met Kafka of een nacht met Kim Basinger? Twintig tosti's of een emmer mayonaise? Naakt in de supermarkt of op school? Kussen of zoenen? Hoewel je wellicht anders zou vermoeden is ook de zestienjarige Nena bezig met de grote vraagstukken ...

 

Is het troostrijk om door veel spullen te worden omringd als je niet meer de keus hebt om ze zelf aan te raken, te verplaatsen of desnoods weg te gooien? Als je letterlijk schaakmat staat en fysiek geen kant meer op kunt? Het was natuurlijk een aardige gedachte van mijn vader dat het hele leven een kwestie van kiezen is, maar het is niet waar. Het geldt niet voor het héle leven. Er zijn situaties denkbaar waarin er niets te kiezen valt. In de propvolle woning van de afwezige Peter Kieft vraagt iemand zich hardop af: 'Is er een moment dat je kunt zeggen: "Ik kan gaan?"' Hij vergeet één ding. Je hebt niks aan zeggen als je de daad niet bij het woord kunt voegen omdat je daar fysiek niet meer toe in staat bent. Volledig afhankelijk worden én blijven is het moeilijkste wat er is. Dan kun je: 'Ik kan gaan' niet los zien van de vraag: 'Mag ik gaan?' En daarmee ontstaat een duivels dilemma voor degenen die de daad bij het woord moeten voegen. Je ontkomt er als kijker niet aan om je af te vragen wat je zelf zou doen. Ik ben er nog niet uit ...

 

'Niet alles wat ongeoorloofd is, is per se onterecht,' meneer de recensent. Ofwel: de motivatie voor de keuze van de slotscène is te vinden in de film zelf. Het aardige van fictie is dat je de werkelijkheid naar je hand kunt zetten om te ervaren hoe het voelt als het anders was gegaan. Het moeilijkst is ervoor te zorgen dat de recensenten zien wat jij ziet ... Gelukkig heeft ook Saskia Diesing bedacht dat je bij kunst wel de dingen op je eigen manier moet doen. Aan mooie woorden heb je niets, behalve als ze Duits zijn. Als er één taal grossiert in mooie woorden is het wel het Duits. Even een dilemma à la Nena: Freitod oder Selbstmord? Freitod natuurlijk. Je vader postuum de regie over zijn eigen leven geven en dan het Gouden Kalf voor beste regie ontvangen. Mooier en symbolischer kan het niet. Saskia heeft weliswaar geen piramide gebouwd, maar met "Nena" geeft ze haar vader toch even kans op eeuwigheid. Het raadsel van dat blanco A4'tje is misschien wel dit: het leven kent geen plot, alleen momenten. De beleving is aan jou!


 

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster op de HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl

Archief Column

- zomer 2014
- september 2014