HKU

HKU-Column januari 2019

"Het moge duidelijk zijn, met zijn woorden onderstreepte onze eerste minister nog maar eens dat hij de kruistocht van de VVD tegen kunst en cultuur beschouwt als de gewoonste zaak van de wereld."

Toppers

Zei hij dat nou echt? Laat ik het interview dat Diana Matroos op 13 januari jongstleden in het programma Buitenhof had met de minister-president voor de zekerheid toch maar even terugkijken. Soms gaat de werkelijkheid je voorstellingsvermogen inderdaad te boven. Hij zei het écht! In tegenstelling tot eerdere uitlatingen, blijkt de premier ineens een visie te hebben. Zijn ideale Nederland is een land – ik citeer – 'waar heel veel gekke mensen hun talent najagen, hele rare dingen doen. Niet alleen bedrijven starten maar ook een kunstgezelschap, boeken schrijven, muziek gaan maken. De gekste dingen doen! (...) Dan krijgen we namelijk het land wat we hebben, wat waanzinnig swingt ...' Slik!!! Meer dan de helft van mijn leven werk ik op een hogeschool voor de kunsten. We leiden jonge mensen op in verschillende kunstdisciplines en helpen hen het talent dat zij najagen te ontwikkelen tot er sprake is van Vakmanschap met een Hoofdletter. Daarna mogen zij met een diploma op zak hun Vakmanschap verder gaan perfectioneren om ergens in hun carrière de ultieme staat van Meesterschap te bereiken. Meesterschap dat ertoe doet. Al met al een serieuze zaak. Althans, dat dácht ik. Maar de premier helpt me uit de droom. Ik werk op een instituut waar heel veel gekke mensen rare dingen doen. Sterker nog: de gekste dingen. Hij lacht er leuk bij, het zal ook eens niet zo zijn. Mij is het lachen inmiddels vergaan.


Hoe moet het ooit nog goed komen met het imago van wat wij beschouwen als een serieuze zaak, wanneer onze eerste minister kunstenaars definieert als "gekke mensen die hele rare dingen doen"? Slechter kan het niet in een land waar de opvatting "doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg" een wezenlijk onderdeel is van onze nationale identiteit. Mocht je per ongeluk toch iets te geks doen waardoor je ongekend veel aandacht krijgt, zorg dan vooral dat je gewoon blijft. "Hij is zo gewoon gebleven" geldt in dit land als een compliment. De goegemeente, die volgens de premier wordt gevormd door "de gewone hardwerkende Nederlanders", zit helemaal niet te wachten op gekke mensen die de gekste dingen doen. Het moge duidelijk zijn, met zijn woorden onderstreepte onze eerste minister nog maar eens dat hij de kruistocht van de VVD tegen kunst en cultuur beschouwt als de gewoonste zaak van de wereld. Toch jammer dat Diana Matroos vergat te vragen wat hij precies verstaat onder "het najagen van talent". (Zijn aanwezigheid bij De Toppers doet het ergste vrezen.) De commerciële tv grossiert in talentenjachten. Want dat scoort! En uiteindelijk is geld toch het enige wat telt. Intussen zijn de meeste deelnemers hoogstwaarschijnlijk zowel letterlijk als figuurlijk uitgezongen en -gedanst. Frustratie wordt hun deel. Want de roem blijkt "roem voor de duur van de waan van de dag". Voormalig PvdA-politica Margreeth de Boer merkte onlangs op 'dat kunst belangrijk is omdat ze ons uittilt boven de waan van de dag'. En ze voegde eraan toe: 'Zouden we in de Tweede Kamer moeten beitelen.'


'Kunstenaars zijn vanouds op zoek naar de andere wereld, of proberen, zeker sinds de romantiek, uit te beelden dat onze wereld meer is dan we denken of zelfs maar kunnen vermoeden', schrijft filosoof Maarten Doorman in "De Navel van Daphne". Daarin onderzoekt hij de mogelijk- en onmogelijkheden van engagement in de hedendaagse beeldende kunst: 'Als kunstenaars ons iets leren over de wereld om ons heen, dan is het dat zij nooit helemaal is wat ze is en dat ze altijd, op elk moment, bezig is iets anders te worden. Een kunstenaar geeft niet alleen, in de woorden van de dichter Samuel T. Coleridge (1772-1834), "the charm of novelty to things of everyday", hij brengt ook de verbeelding op gang.' HKU-alumna Rajae el Mouhandiz, uitgeroepen tot een van de vijfhonderd invloedrijkste moslims, noemt verbeeldingskracht de rode draad in haar leven. Toen ze op haar vijftiende thuis te horen kreeg dat ze nooit meer muziek zou mogen maken, brak zij met haar familie en koos radicaal voor de kunsten. Als iemand laat zien dat kunst je inderdaad kan uittillen boven de waan van de dag, dat kunst je leefwereld kan vergroten en daarmee je kwaliteit van leven, is zij het. Via haar conservatoriumopleiding aan de HKU kwam Rajae in aanraking met alle kunstdisciplines en ontwikkelde zij zich tot een artistieke duizendpoot: een topper met zeggingskracht.


De samenleving heeft zich volgens Doorman van de hedendaagse beeldende kunsten afgekeerd. (Ik vrees dat het niet alleen geldt voor de beeldende kunsten.) Hij stelt dat er sprake is van cynisme als het om kunst gaat: 'Wie denkt aan hoe op tv, in de politiek en op straat over kunst wordt gesproken vindt van zulk cynisme gemakkelijk voorbeelden. Zo ook een voormalig staatssecretaris van Cultuur (Halbe Zijlstra) die zich erop liet voorstaan weinig affiniteit met hedendaagse kunst te hebben.' Wil je premier zijn van alle inwoners van dit land (en niet alleen van de Nederlanders!), dan kijk je verder dan De Toppers en neem je toppers serieus. Omdat zij ons uittillen boven de waan van de dag! Dát hebben we nodig, meer dan ooit!

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl