HKU

HKU-Column oktober 2019

'Kun je mensen überhaupt leren kijken? Of liever gezegd: kun je mensen überhaupt leren zien waar ze naar kijken?'

Escaperooms

Niet alleen de films en documentaires op het NFF (Nederlands Film Festival) zorgden voor de nodige eyeopeners. Ook het drinken van een kopje cappuccino in het restaurant van het Louis Hartlooper Complex kan heel inspirerend zijn. Aan een naburig tafeltje vindt een geanimeerd gesprek plaats. Ik vang de volgende zin op: 'Gisteren aan een interessante escaperoom meegedaan. Net niet uitgekomen.' C'est le ton qui fait la musique. Wat zegt de spreker hiermee over zichzelf? Wat wil hij zeggen? Na alle films en documentaires die ik inmiddels heb gezien vraag ik me af wat die populariteit van escaperooms zegt over ons en onze samenleving. Waar komt die behoefte vandaan om je voor de lol te laten opsluiten? Hoezo 'net niet uitgekomen'? Je zit hier toch te lunchen? In de documentaire "But Now Is Perfect"vertelt Carin Goeijers het verhaal van de Nigeriaanse Becky Moses die hoopt in het Italiaanse Riace, dat een ruimhartig vluchtelingenbeleid heeft, een beter bestaan op te bouwen. De film opent met haar Italiaanse vriend: 'Becky hield van schoenen.' Hij verzamelt de schoenen die Becky achterliet toen bleek dat ze geen verblijfsvergunning zou krijgen. Ze keerde vrijwillig terug naar het vluchtelingenkamp om te worden uitgezet. De verwachte uitzetting wordt een onverwachte bijzetting. Aan het eind van de documentaire zien we hoe Becky wordt bijgezet in de muur van de begraafplaats. Ze heeft de brand in het vluchtelingenkamp niet overleefd. 'Interessante escaperoom, net niet uitgekomen ...'


Voor hoeveel bezoekers zou het NFF een escaperoom zijn? Even een weekje entertainment om te ontsnappen aan het leven van alledag? 'Het begon wel heel traag. Als je denkt: ik ga een avondje lekker naar de film moet je hier niet heengaan ...' Bij het verlaten van de zaal na het zien van "Parallel", de intrigerende film van Ellen Blom over choreografe Ruth Meyer, ben ik getuige van een gesprek tussen twee NFF-vrijwilligers. 'Waar ging de film over?' 'Ouderdom ...' Als de film ergens níet over ging ... De film toont hoe haar onderduiktijd de inspiratie vormt voor het werk van de choreografe. Een van de beeldend kunstenaars die aan de film meewerkt merkt op: 'Vluchten we niet allemaal in de verbeelding op z'n tijd?' Ouderdom ... Ik besluit mijn mond te houden en ga naar huis met een nieuwe brandende kwestie. Kun je mensen überhaupt leren kijken? Of liever gezegd: kun je mensen überhaupt leren zien waar ze naar kijken? Een relevante vraag voor studenten en docenten op HKU. Wat betekent verbeelding voor hen? Is de kunst de zelfgekozen escaperoom om de wereld te ontvluchten? Is zij een manier van overleven? Of is zij juist het instrument om de werkelijkheid te tonen zoals die bestaat buiten de grote escaperoom waarin we onszelf als westerse, vaak ten onrechte zelfbenoemde wereldburgers hebben opgesloten?


De buschauffeur en twee kinderen die worden geportretteerd in de documentaire "Kabul, City in the Wind" van Aboozar Amini mochten willen dat de situatie waarin ze zich bevinden een escaperoom was. Helaas. Het is de keiharde werkelijkheid. Er komt niemand met een sleutel om hen te bevrijden en de deur te openen naar een hoopvol perspectief. Voor mij is het NFF telkens weer de ultieme cursus relativeren. Een afrekening met de zelfgenoegzaamheid waarmee op HKU de ambitie wordt gepropageerd om de wereld mooier te maken. Ik heb niets tegen jeugdig idealisme. Sterker nog, we hebben het harder nodig dan ooit. Elk jaar opnieuw word ik weer reuze vrolijk van alle jonge mensen die nog "maken met overtuiging" gewoon omdat het gemaakt moet worden. Het gaat mij om de formulering: 'dé wereld mooier maken ...' Onze eigen belevingswereld misschien. Maar dé wereld? De arrogantie spat ervan af. Hebben de kinderen op de puinhopen van Kaboel er wat aan? Heeft Becky Moses er iets van gemerkt? Beseffen we wel genoeg dat we als HKU maar een piepklein stukje van de wereld zijn die we bovendien ook nog eens bekijken door een nogal elitaire roze bril?


HKU-alumnus Daan Jongbloed gunt ons met zijn knappe en ontroerende documentaire "Celibaat" een kijkje in een bijzondere escaperoom die zonder de camera voor ons gesloten zou blijven: het klooster van de kruisheren in Sint-Agatha. Een van de broeders karakteriseert het kloosterleven als volgt: 'Je probeert in vrede samen te leven, wat ik heel moeilijk vind omdat de ander anders is.' Durven wij als HKU werkelijk te bekennen hoe moeilijk wij het vinden dat de ander anders is? We willen graag midden in de samenleving staan. Maar daar sta je als hogeschool voor de kunsten niet zomaar. Toegegeven, we zijn een interessante escaperoom. Maar we zijn er nog niet uitgekomen. En soms vraag ik me stiekem af of we dat eigenlijk wel écht willen. Zeg eens eerlijk: als-ie zou bestaan, zouden we dan slagen voor de escapetoets?

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster bij HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).

lambertha.souman@hku.nl