HKU

Het prototype van Musician 3.0

30 november 2015


In september 2011 ging op HKU Utrechts Conservatorium een nieuwe studie van start: Musician 3.0. Richtinggevend was de gedachte om maker en speler - traditioneel gescheiden aan de poort – zich zowel in het componeren als het spelen te laten ontwikkelen. Creëren, performen én communiceren. Studieleider Tet Koffeman legt uit waarom Musician 3.0 zo bewust inzet op die combinatie.

Malletjes

Hoe ontstond de studie met het profiel voor deze nieuwe generatie jonge kunstenaars? Dat is allereerst te danken aan de studenten zelf. Regelmatig kwamen we muzikanten tegen die onmiskenbaar een aanwinst voor het werkveld zouden worden, maar niet pasten in de ‘malletjes’ zoals ze er lagen. En dus niet konden afstuderen. Deze studenten hadden duidelijk een ander type DNA als het type dat we al decennialang opleiden: geen eenduidige keus voor één muziekstijl, voor één instrument, voor één rol binnen de beroepspraktijk. Wel een sterke wens om het muziekvak in te stappen vanuit een meer hybride profiel. De afgelopen jaren ontmoetten we tijdens de toelating mensen die films maakten, in theatervoorstellingen speelden, schilderden (1 student deed toelating bij Fine Art en werd daar ook toegelaten) of vanuit een sterke maatschappelijk geëngageerde motivatie het vak in wilden.

Tegelijkertijd voerden we gesprekken met mensen uit het werkveld die aangaven op zoek te zijn naar musici die in staat waren in interdisciplinaire projecten te werken en tevens een heldere visie en ontwerperskwaliteiten bezaten. Het werkveld veranderde intussen in rap tempo: niemand van ons kon schetsen hoe de beroepspraktijk van de musicus er over tien jaar uit zou zien. Vanuit onderzoek rondom Life Long Learning (waarin niet zozeer het aanleren van skills maar een lerende houding centraal staat –red.) bleek dat alumni van muziekvakopleidingen tools misten op het gebied van ondernemerschap, flexibiliteit, improvisatie en aansluiting op maatschappelijke ontwikkelingen.

'Ze zijn beschikbaar, ze zijn wakker’

Recentelijk vroegen we onze tweedejaarsstudenten vroegen om zichzelf te visualiseren over vijf jaar. Ze schetsten bijna allemaal een setting waarin ze binnen een community werkzaam waren: als muzikant, als muzikaal leider, als verbindende figuur tussen disciplines binnen en buiten de kunst, als ontwerper, als componist, als ondernemer, visionair of adviseur.

Wat ik als typerend zie voor de mindset van studenten Musician 3.0 is vooral dat ze ‘aan’ staan. Ze zijn beschikbaar, ze zijn wakker, ze staan klaar om een samenwerking, een ontmoeting aan te gaan met ‘whoever is in the room’. Ze zijn bereid om naar zichzelf en hun functioneren te kijken, hun aannames onder de loep te nemen en te leren vanuit nieuwsgierigheid en fascinatie. Als coaches merken we over het algemeen dat we ze eerder moeten inperken en leren afbakenen dan uitdagen of in beweging zetten.

Een jaar geleden sprak ik op een congres van de AEC (Association Européenne des Conservatoires) een directeur van een Noord-Europees Conservatorium. Hij had mij horen vertellen over de opleiding en zei tijdens het diner tegen mij: ‘I think they’re all wannabees.” Hij zette daar een beeld tegenover van genuine musicians. Ik was even stil en daarna vroeg ik hem: “Toen u zelf toelating deed op het conservatorium, was u toen een genuine of een wannabe?” Hij dacht even na en verdomd, hij zei: “I think I was a wannabe.” “Me too’, zei ik. Daar opende het gesprek zich weer.

Bouwstenen

De discussie die we momenteel voeren in het muziekvakonderwijs gaat over de balans tussen ambacht en artisticiteit. Wat is je hoofdvak? Bij Musician 3.0 is dat: Creatieve Maakprocessen. Dat heeft een ambachtelijke competentie in zich; de kennis en vaardigheden van het maken. Fundamenteel onderzoek naar bouwen, bouwstenen, modellen, theorieën en experiment. Tegelijkertijd draagt dit een artistieke competentie met zich mee: welke keuzes maak je, op grond van welke overwegingen? Dit voortdurend op het scherpst van de snede je zelf en je beweegredenen bevragen vind ik een onmisbare competentie voor een nieuwe generatie muziekprofessionals. Studenten hebben het over ‘out of the box’ denken en buiten je comfortzone stappen: dit gaat over een innovatieve en reflectieve houding.

Een jonge generatie hybride kunstenaars dient zich hoe dan ook aan. Voor onze studenten is de scheidslijn tussen de verschillende kunstdisciplines niet zo scherp als deze wellicht voor ons vanuit onze eigen opleidingsachtergrond is en was. De drang tot maken is sterk, de media waarlangs en waardoor niet altijd even dwingend of richtinggevend. In de afgelopen vier jaar hebben we binnen de opleiding ook studenten verwelkomd die overstapten vanuit een andere studierichting: compositie, theatermaker, opleiding Docent Muziek, Oude Muziek. Prachtig dat we dat als HKU ondersteunen en faciliteren.

Poëzie

We zien eerstejaars bij hun Integrale Propedeuse Opdracht een performance ontwerpen waarbij ze zelf naast het ontwerpen en performen van het muzikale materiaal ook animatie/film produceren, zelf dansen, spoken word en poëzie inbrengen en theatrale elementen toevoegen als regie en licht toevoegen. We hebben studenten Fine Art verwelkomd die projecten wilden meedraaien met onze studenten vanuit een gezamenlijke fascinatie voor conceptuele performance. Vierdejaarsstudenten specialiseren zich in live-electronics, conceptueel denken en installaties bouwen. En werken voor hun eindwerk intensief samen met studenten van andere schools.

Zijn Musicians 3.0 daardoor minder specialist? Ontwikkelen ze zich daardoor in de breedte en niet in de diepte? Ik denk van niet. Hun drive, hun ervaringen en hun verworven inzichten in de eigen maakprocessen en die van anderen konden weleens hun expertise blijken. Het worden T-shaped professionals: kunstenaars die een specifieke expertise met zich meebrengen en een sterke wens en ambitie om zich te verbinden aan andere professionals. Binnen en buiten de kunsten.

Tekst Tet Koffeman, beeld Nik van Es

Overzicht Muziekblog

Grooving with Gerry Brown.
Grooving with Gerry Brown.
20 november 2017

Grooving with Gerry Brown, a report of the Gerry Brown (drummer who played with Stevie Wonder, Chick Corea, Stanley Clarke amongst many others) masterclass by William Smith.

Meedoen met het Nederlands Blazers Ensemble
Meedoen met het Nederlands Blazers Ensemble
10 januari 2017

Klassiek saxofonist Deborah Witteveen deed mee aan het nieuwjaarsconcert van het Nederlands Blazersensemble: 'Het meespelen in een professioneel ensemble vraagt toch iets anders van je dan de normale werkwijze op het conservatorium.'

Christian Palmieri participated in Morgenland festival
Christian Palmieri participated in Morgenland festival
13 oktober 2016

In a world of culture diversity where values often clash, music hops over across language barriers and unites us no matter our backgrounds. And so, through music, we can come together to make the world a more harmonious place.

Het project van... Manuel Wouthuysen
Het project van... Manuel Wouthuysen
11 mei 2016

Binnenkort studeert Manuel Wouthuysen af aan HKU Utrechts Conservatorium als klassiek- en jazzpianist; een combinatie waarvoor hij twee studies tegelijk heeft gevolgd.

Verslag introductiecursus Historische Instrumenten
Verslag introductiecursus Historische Instrumenten
7 maart 2016

Op 29 februari begon bij de afdeling Historische Instrumenten een introductiecursus voor aanstaande studenten en belangstellende jonge musici,

Wilmar de Visser over Muziekcentrum Splendor
16 februari 2016

Alumnus en initiatiefnemer Wilmar de Visser deelt zijn ervaringen.

Jazz & Pop uitwisseling
25 januari 2016

Jazz & Pop student Daan Quittner beschrijft zijn ervaringen in Duitsland.

Het prototype van Musician 3.0
Het prototype van Musician 3.0
30 november 2015

In september 2011 ging op HKU Utrechts Conservatorium een nieuwe studie van start: Musician 3.0. Creëren, performen én communiceren. Studieleider Tet Koffeman legt uit waarom Musician 3.0 zo bewust inzet op die combinatie.