HKU

'Er is altijd een blinde vlek'. Musician 3.0 Lisanne Vermeulen zet voor haar eindconcert op bijzondere wijze haar eigen brein in.

Wat is realiteit? Vanuit die vraag startte het onderzoek van Musician 3.0 Lisanne Vermeulen dat naar haar afstudeerconcert leidt. ‘Is realiteit een individuele of collectieve beleving? Of is realiteit iets wat je helemaal niet kunt vastpakken of regisseren?’ Lisanne is van mening dat de werkelijkheid geen gegeven is en dat alle drie de benaderingen ertoe doen. Dit is precies wat ze haar toeschouwers wil laten beleven.

‘Laat ik dit alsvolgt uitleggen: vijf jaar geleden was ik op een geweldig feest. Het was een avond waar ik altijd goede herinneringen aan heb gehad, maar de laatste tijd ben ik er anders tegenaan gaan kijken. Ik begin te beseffen dat die avond de laatste avond van mijn onbezorgde jeugd was. Op die manier geef ik mijn eigen realiteit steeds opnieuw vorm. Je kunt dus zeggen dat je eigen realiteit een constructie is, en daarmee voortdurend verandert. Dit mechanisme is ook van toepassing op de collectieve realiteit. Je kijkt op een bepaalde manier naar jezelf en dat beïnvloedt anderen, wat op zijn beurt weer de realiteit als geheel, de wereld om ons heen, bepaalt.’

Niet vast te pakken

Volgens Lisanne (artiestennaam Elisabeth) betekent dit dat we nooit een compleet beeld van onze wereld hebben, omdat je nu eenmaal niet in ieders hoofd kunt kijken. ‘Daarom proberen we alles om ons heen te meten, vast te leggen en aan te tonen. Met een meting maak je de werkelijkheid objectief; je reduceert de werkelijkheid als het ware. Maar er zijn genoeg dingen die we niet kunnen meten en niet kunnen reduceren. Dat is die derde vorm van realiteit: de realiteit die niet vast te pakken is; die overal tussen ligt.’
 

Met deze fascinatie als uitgangspunt geeft Lisanne haar examenconcert vorm. ‘Ja, hoe gaan we dat doen? Het uitgangspunt was om muziek te maken die direct in verbinding staat met mijn binnenkant: mijn individuele realiteit. Ik heb een EEG-headset gekocht en ben daar mee gaan experimenteren. Nu heb ik samen met studenten van Graphic Design, Image & Media Technology en de master Crossover Creativity een systeem ontwikkeld. Dit systeem transformeert de EEG-date, mijn hersengolven, naar iets wat mijn band kan interpreteren om er zo muziek mee te maken.’

Een interactieve verbinding

Ook met de collectieve en ongrijpbare realiteit wordt gewerkt. ‘Het concert vindt natuurlijk plaats in een ruimte, en met die ruimte wil ik iets doen. Ik wil een interactieve verbinding tussen mij, de musici en het publiek realiseren. Hierin probeer ik te spelen met causaliteit: wie creëert nu welk effect? En wie beïnvloedt wie? De tussenvorm van de realiteit moet daar dan uit voortvloeien, maar dat ligt eerlijk gezegd nog een beetje open. Wat vaststaat is dat de muziek, voor mij de belangrijkste representant van het ongrijpbare en multi-interpretabele, in dit derde gedeelte echt voor zichzelf mag spreken.’
 

Drie realiteitsvormen belichten in één performance lijkt veel. Toch is Lisanne er zeker van dat alle drie de aspecten aan bod moeten komen. ‘Ik heb mijn eigen innerlijke wereld, daar schrijf en maak ik muziek. Daarnaast ben ik veel onderweg, ontmoet ik nieuwe mensen en bevind ik mij in allerlei verschillende ruimtes. Juist daaruit ontstaat die derde ongrijpbare realiteitsvorm, dus ik moet daar wel mee aan de slag in mijn performance. Als ik bijvoorbeeld met mijn hersengolven iets ga doen, dan is dat ook in een ruimte. Hoe zou ik dat kunnen negeren? Ik kan nu elk onderdeel apart van elkaar in de spotlights zetten. Ik probeer mijn performance zo te construeren dat je daar niet omheen kunt.’

Een deel van de inhoud

Reageert Lisanne met haar performance op de meetbare samenleving? ‘Ik ben geen tegenstander van meten, maar we moeten beseffen dat meten altijd benaderen is. Je probeert iets te vatten, maar dat is op andere manieren mogelijk dan meten. Je kunt niet de hele waarheid ophangen aan een systeem dat meet. Ik vind het lastig om daadwerkelijk stelling te nemen en te zeggen: Ja, we meten te veel. Ik merk wel dat technologie een enorme magnetiserende werking heeft op mensen. Het nadeel daarvan is dat technologie maar één uitgangspunt biedt. Zo vertelt programmeercode bijvoorbeeld maar één ding tegelijk. Technologie biedt geen ruimte om meer dan één betekenis aan de dingen te geven. Binnen kunst, muziek of taal is daar juist wel ruimte voor, er kunnen meerdere realiteiten aangesproken worden. Mijn verhaal bestaat uit meer dan woorden en muziek. Het bestaat uit mijn lichaam dat je kunt zien reageren, de ruimte die je kunt aanraken en het publiek dat is komen kijken. De vorm is op die manier een deel van de inhoud geworden. Er is een altijd een blinde vlek. Met mijn performance probeer ik daaraan ruimte te geven.’
 

Tekst: Yvo Nafzger Beeld: Stef Veldhuis

.UNST, april 2016