HKU

Op deze pagina staan de onderzoeksprojecten van de leden van de kenniskring van het voormalige lectoraat Kunsteducatie.

De wijze waarop leerlingen door, met en over kunst kunnen leren

Creativiteitsontwikkeling op Cultuurprofielscholen

De cultuurprofielscholen voor voortgezet onderwijs profileren zich op het gebied van kunst en cultuur. De scholen hechten veel belang aan de bevordering van creativiteit bij hun leerlingen. Creativiteit is echter geen eenduidig begrip en komt in allerlei contexten en in verschillende betekenissen voor. Om scholen meer handvatten te bieden voor de wijze waarop ze creativiteitsontwikkeling bij hun leerlingen kunnen bevorderen is een onderzoek op twee cultuurprofielscholen gestart.

De onderzoeksvragen luiden:
• Hoe worden de begrippen creativiteit en creatieve ontwikkeling uitgewerkt in literatuur en welke uitgangspunten voor onderwijs kunnen we hieruit destilleren.
• In hoeverre vinden we deze inzichten over creativiteit terug in de visie op leren, in de opvattingen van docenten en in het onderwijsprogramma van de twee onderzochte cultuurprofielscholen.
• Hoe kijken leerlingen hier tegenaan en welke ervaringen doen zij op.

Onderzoekers: Karin Hoogeveen, Sara Hoogeveen en Suzan Lutke

Publicatie: K. Hoogeveen & S. Hoogeveen (2012). Kunst als voertuig voor het ontwikkelen van creativiteit. Cultuurprofielscholen en creativiteit vanuit leerlingperspectief. Een vooronderzoek. Paper voor de 6e Conferentie Onderzoek in cultuureducatie, 21 juni 2012, Erasmus Universiteit Rotterdam

Creativiteit en muziekonderwijs in het voortgezet onderwijs

Een onderzoek naar de relatie tussen opvattingen van muziekdocenten in het voortgezet onderwijs over creativiteit en de speelruimte die zij hun leerlingen bieden in de les.

Onderzoeker: Suzan Lutke

Publicatie: S. Lutke (2010). Het belang van tijd om te ‘prutsen’ in het muziekonderwijs. BA thesis Onderwijskunde, Universiteit Utrecht

De invloed van live-muzikanten op muzikaal gedrag van kleuters

De onderzoeksvraag luidt: ‘Hoe en onder welke omstandigheden kan vrij muzikaal spel van jonge kinderen worden gestimuleerd door de inzet van live-muzikanten’.

Doelen van het onderzoek zijn:

• Het verkrijgen van nieuwe inzichten in de mogelijke effecten van muzikanten op het muzikaal gedrag van kleuters en de verspreiding van deze opgedane kennis in de beroepspraktijk.
• Het vergroten van kennis over hoe kinderen verantwoordelijk zijn voor hun eigen muzikale leerproces met het doel deze kennis te delen met studenten en in te zetten in de beroepspraktijk.

Onderzoeker: Christiane Nieuwmeijer

Publicaties:
C. Nieuwmeijer (2013). 1+1=3. The positive effects of the synergy between musician and classroom teacher on young children's free musical play. MA Dissertation Applied Music Education, University of Roehampton, London.

C. Nieuwmeijer (2013). The role of play in music education for young children. Paper MA Applied Music Education, University of Roehampton, London.

De competenties en praktijkkennis van docenten

Het identificeren van relevante praktijkkennis voor kunstvakdocenten om cultuurgebaseerd onderwijs te ontwerpen, uit te voeren en te evalueren

Het onderzoek is in september 2010 gestart met een inventariserende literatuurstudie naar verschillende definities van cultuurgebaseerd onderwijs. Vervolgens zijn documenten (schoolgidsen, websites, docentenhandleidingen) geanalyseerd van drie scholen die deze vorm van onderwijs aanbieden (New York City Museum School, de Johan de Witt Scholengroep uit Den Haag en het Amadeus Lyceum te Vleuten) en zijn er verkennende gesprekken gevoerd met schoolleiders en docenten. Daarnaast is er een literatuurstudie uitgevoerd naar benaderingen die overeenkomsten vertonen met cultuurgebaseerd onderwijs.

Het tweede deel van het onderzoek bestaat uit het (her)ontwerpen van een module volgens de principes van cultuurgebaseerd onderwijs. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met docenten van het Amadeus Lyceum in de vorm van een actie-onderzoek.

Onderzoeker: Esther Bos

Publicatie: E. Bos (2011). Naar een definitie van cultuurgebaseerd onderwijs. Paper voor de 5e Conferentie Onderzoek in Cultuureducatie, 23 juni 2011

Effect van feedback door middel van software op het leren bespelen van een instrument

Kinderen die een muziekinstrument leren bespelen, hebben een moeilijke taak. Motivatie en zelfregulatie spelen een belangrijke rol in dit proces. Vaak ontbreekt het bij beginnende muzikanten aan muzikaal voorstellingsvermogen om zichzelf te corrigeren. Om (jonge) musici te helpen, is software ontwikkeld die voorziet in het geven van feedback. In een onderzoek is de invloed bestudeerd van deze software (SmartMusic) op de leerprestaties van 110 leerlingen uit groep 6 van het basisonderwijs die voor het eerst les hadden op verschillende koperblaasinstrumenten. Er is onderzocht welke rol motivatie en zelfregulatie spelen bij het leren bespelen van een instrument. Het blijkt dat software beginnende muzikanten kan helpen, maar dat zij niet van doorslaggevende betekenis is. Het maakt onderdeel uit van een positieve spiraal van motivatie, zelfregulatie en studie-intensiteit. Verbetering op één van deze vlakken brengt verbetering op de andere vlakken en uiteindelijk ook op de leerprestaties.

Onderzoeker: Suzan Lutke

Publicaties: S. Lutke (2012). Play that funky Music right! Een onderzoek naar het effect van feedback software op de prestaties van beginnende muzikanten en de rol van zelfregulerend vermogen en motivatie hierin. MA thesis, Onderwijskunde, Universiteit Utrecht

De organisatie en het ontwerpen van cultuuronderwijs

Het opsporen van succesfactoren voor creatief partnerschap

Een monitor naar creatief partnerschap, waarbij aan de hand van casestudies onderzocht wordt welke karakteristieken de creatief partnerschappen in de gemeente Utrecht op het gebied van fasering, visie, onderlinge beïnvloeding van de betrokken instellingen, bijdragen aan creatief vermogen van de actoren en duur van de samenwerking hebben.

Onderzoekers: Nelly van der Geest, Sijn van Santvoort

Publicatie: N. v.d. Geest (2011). Verankering in creatief partnerschappen. Monitoronderzoek creatief partnerschappen. Paper voor de 5e Conferentie Onderzoek in Cultuureducatie, 23 juni 2011

De puber in beeld

De docentenopleiding van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, Faculteit Beeldende Kunst en Vormgeving ziet zich geconfronteerd met de volgende vragen:
• Hoe kunnen we beschikbare onderwijstijd zo vormgeven dat gebruik gemaakt wordt van de overlap en samenhang in de leergebieden?
• Hoe kunnen we studenten zo voorbereiden op het docentschap dat zij een duidelijk relatie ervaren tussen het geleerde op de opleiding en de praktijk van het lesgeven?

Er zijn veranderingen in het curriculum doorgevoerd. Een voorbeeld daarvan is het onderdeel ‘de puber in beeld’ waarin kennis over de puber, de doelgroep waarmee de student in de stage mee te maken krijgt, de eigen fascinatie van de student voor de puber en de verbeelding van de puber in eigen beeldend werk samenvallen. In de uitwerking is benadrukt dat gezocht diende te worden naar transfer van kennis en vaardigheden van het ene domein naar het andere, theorie en praktijk, en van het geleerde op de opleiding naar de praktijk van de stageschool. In een onderzoek zijn de effecten van dit leergebiedoverstijgend programma bestudeerd door middel van evaluaties en het afnemen van interviews en vragenlijsten onder studenten en docenten. Hieruit blijkt dat het grotendeels lukt transfer te bewerkstelligen. Conclusie van het onderzoek is dan ook dat in het programma ‘de puber in beeld’ voorwaarden zijn gecreëerd om tot succesvolle transfer te komen.

Onderzoeker: Til Groenendijk

Publicaties: T. Groenendijk (2012). Pubers in beeld. Programmaonderzoek naar de verbinding tussen theorie en praktijk. Paper voor de 6e Conferentie Onderzoek in cultuureducatie, 21 juni 2012, Erasmus Universiteit Rotterdam