HKU

De mondelinge taalvaardigheid van HKU-studenten krijgt bij de meeste opleidingen wel aandacht, maar schrijven staat minder in de belangstelling. Corrie Nagtegaal vertelt waarom het belangrijk is dat kunstenaars ook deze vaardigheid goed beheersen.

Waarom zou je kunstenaars goed moeten leren schrijven?

“Schriftelijke taalvaardigheden worden steeds belangrijker – in tegenstelling tot wat veel mensen denken. Moderne communicatiemiddelen doen er juist een groot beroep op: je maakt veel contact via geschreven tekst, bijvoorbeeld via websites. Dat is ook zo in de samenwerking met professionals uit andere domeinen dan de kunsten.

Er zijn talloze situaties in het werkveld van onze afgestudeerden waar geldt dat hoe beter je kunt schrijven, hoe gemakkelijker de samenwerking verloopt en hoe serieuzer men je neemt.

Het blijkt vaak niet voldoende om iets inventiefs of moois te maken; het is belangrijk het ook te kunnen toelichten of aan de man te kunnen brengen en als kunstenaar te kunnen uitleggen waar je mee bezig bent. Een mooie bijkomstigheid is dat een eigen en passend gebruik van taal het voor jezelf helder maakt waar je voor staat.”

Hoe is het gesteld met de schriftelijke taalvaardigheid van HKU-studenten?

“Binnen HKU zeggen mensen vaak dat ze goed zijn in beeld of muziek, en dus niet in tekst. Het is de vraag of dat zo is. Wat mij opvalt is dat studenten vooral opzien tegen schrijven, en dat schriftelijke opdrachten niet altijd duidelijk zijn. Als mensen ergens in het onderwijs gefrustreerd zijn geraakt over hun schrijven, dan leren ze niet meer.

Daarnaast leeft het gevoel van ‘niet kunnen schrijven’ ook onder een deel van de docenten. Aandacht voor geschreven taal wordt vaak niet als onderdeel van het creatieve proces gezien, behalve bij de opleiding Schrijven van Theater natuurlijk. Het is dus niet zo eenvoudig om schrijfvaardigheidseisen onderdeel van het onderwijs te laten zijn.

Ik heb zelf de indruk dat de taalvaardigheid van de meeste studenten niet slechter is dan die van studenten van andere hogescholen. Wel hebben we relatief veel dyslectici in huis: tien procent tegen landelijk drie. In de Learning Community Kunst en Taal die we binnen HKU zijn gestart, proberen we grip te krijgen op de taalvaardigheid per ‘school’ en het gat tussen droom en daad te verkleinen. In die community zit een aantal vertegenwoordigers van de verschillende opleidingen.”

Gesteld dat de taalvaardigheid van HKU-studenten beter kan, wat is daarvoor nodig?

“Per ‘school’ zou er een docent aanspreekpunt voor taal moeten zijn, die zowel studenten als docenten helpt bij het vinden van hun taal en het verbeteren van hun schrijfvaardigheid. Die taaldocenten kunnen er mede voor zorgen dat binnen HKU aandacht voor het onderwerp gewoon wordt en dat taal niet losstaat van het creatieve werk.

Studenten gaan dan schrijftaal aanleren die bij ze past en die ze helpt om met anderen te communiceren over hun werk. Voor wie erachter komt dat hij daar moeite mee heeft, kan het raadzaam zijn om het schrijven deels uit te besteden. Het gaat dus ook om bewustwording: wat kun je zelf, wat niet en wat wil je? Voor theatermakers bijvoorbeeld mag de tekst in de flyer net zo lekker communiceren als hun voorstelling.

In het ontwikkelprogramma Kunst en Taal onderscheiden we vier soorten taal die HKU’ers nodig hebben. In de eerste plaats taal die ze helpt als ze vastzitten, de ‘blokkadetaal’. Dan taal om te reflecteren, dus die je helpt nadenken over je werk en je ontwikkeling. In de derde plaats is er taal die je helpt ordenen of onderzoeken. En tot slot is er taal waarmee je anderen kunt raken of overtuigen. Het verschilt per discipline hoe je taal inzet.

Bij Kunst en Economie en de docentenopleidingen is het belang van schriftelijke taalvaardigheid groter dan bij de andere opleidingen, maar we richten ons op allemaal. Vanuit het ontwikkelprogramma Kunst en Taal bied ik ook taalcoaching aan, individueel en per ‘school’. Ik werk dan sterk vraaggericht: wat is er nodig om in geschreven taal over het voetlicht te brengen wat ik wil zeggen?

Veel studenten lopen pas in hun afstudeertraject tegen hun beperkingen op dit gebied aan. We kunnen ze eerder op weg helpen.”

Kun je een paar voorbeelden noemen van succesvolle taalprojecten binnen HKU?

“Bij Kunst en Economie en ook bij Docent Theater staat taal op de agenda en is de taaltoets van www.hogeschooltaal.nl ingevoerd. Deze website helpt studenten van hogescholen om taaldeficiënties weg te werken. Bij HKU Muziek en Technologie helpt een taaldocent de studenten onder andere met directer formuleren.

Bij HKU Media wordt taal ingezet bij helder nadenken over het eigen werk. We krijgen steeds meer zicht op de eigen taal per school en zijn bezig die karakteristieken in een boekje toegankelijk te maken.

Ik merk zelf vaak dat studenten die hulp krijgen bij helder formuleren en structuur aanbrengen in hun teksten, blij zijn en zich zelfverzekerder voelen, ook in taal. Reden genoeg om schrijven binnen HKU op een actuele en aantrekkelijke manier op de kaart te zetten.”