HKU

Helemaal ik

De zestig en zeventiger jaren waren de hoogtijdagen van de vrije geest. De jeugd zette zich af tegen de normen en waarde van de jaren vijftig. Zo werd racisme niet meer getolereerd. Ook kwamen de vrouwen op voor gelijke rechten. Er werd geen conflict gezocht met de tegenstander, in plaats daarvan heerste de leus (die we vandaag de dag voornamelijk kennen van de new age beweging) wees de verandering die je wilt zien in de wereld. Zelfexpressie werd en wordt aanschouwd als één van de cruciale aspecten voor zelfontplooiing. Trouw blijven aan jezelf. Iets wat met dank aan de propaganda-machine (public relations) en wat hulp van Freud zijn neefje, Edward Bernays, totaal is opgeslokt door het monster genaamd kapitalisme. Een mooi voorbeeld van Ruben Jacobs was het nummer Express Yourself van Charles Wright & The Watts 103rd St. Rhythm Band. Het nummer wat aanstoot zou geven tot zelfexpressie, om uit te dragen, te ontdekken wie je nu echt bent en hoe jij de wereld (wilt) zien is vandaag de dag ingekapseld in een Windows 8 reclame waar een klein meisje creatief bezig is op haar gemerkte tablet.

Deze overtuiging tot consumentisme voor zelfexpressie heeft ervoor gezorgd dat we vandaag de dag verder verwijderd zijn van onze producten dan ooit te voren. We kopen een lifestyle. Het marktmechanisme is niet langer gericht op bevrediging van onze behoefte, maar de vergroting hiervan. Het weet ons er telkens weer van te overtuigen ons authentieke zelf te kopen. Helemaal mijn ding. Wat is er gebeurt met die Hollandse nuchterheid van doe-maar-gewoon-dan-doe-je-al-gek-genoeg? We claimen namelijk allemaal trouw aan onszelf te zijn, zonder te willen worden geconfronteerd met het feit dat het allemaal één pot nat is. Authenticiteit is het woord van de 21ste eeuw. Dus laten we accepteren dat we met z'n allen lekker authentiek hetzelfde zijn.

Deze authenticiteitsziekte heeft zich inmiddels ook diep in het bedrijfsleven genesteld. Er zijn nog nooit zoveel creatieve startups geweest als sinds de economische crisis. We knutselen onszelf wel uit de economische recessie. Want het creatief opzoek gaan naar je kernwaarde betekent authenticiteit.. en dat verkoopt. Geef ons ontworpen in de Achterhoek en handgemaakt uit China of handgeschreven krijtborden met leuzen over zelf belegen afbakbroodjes, daar zijn we makkelijk voor te porren. Kant-en-klaar authentieke recepten, de schappen van de supermarkten staan en vol mee. Voeg wat water toe en een eitje, even roeren, in de oven en 'tadaa' een zelfgebakken taart.

Ruben Jacobs legde ditzelfde fenomeen uit via de identiteitsvormende belevenis van het hedendaagse festival. Waar het eerst om de line-up ging, ruilen we nu kleding en schminken en knutselen we ons suf. Creativiteit is de dominante denkrichting geworden. Nu lijkt het allemaal rozegeur en maneschijn. Wat echter steeds meer op begint te borrelen is dat het kleurijk jezelf zijn, vijftig grijstinten kent. Op de sociale media pochen we wat af. Het beste concert, leukste feestje en de liefste vriendin. We zijn geheel ons beste zelf (censuur). Zo best, leuk en lief dat we druk zijn met het vastleggen ervan, omdat vooral de ander moet worden overtuigd hoe oprecht geweldig ons dagelijks leven is. We zien ineens jongvolwassenen die dit perfecte ‘zichzelf zijn’ niet meer bij kunnen benen of ouders die met de handen in het haar zitten als Flip de Beer gezellig een weekendje komt logeren op zoek naar een authentiek familieweekend. De competitie is slopend. Ik zou graag, net als Jacobs, willen aandringen op het belang van de Homo Duplex: de verdeelde mens. Het geloof dat in de mens een antagonisme bestaat tussen 1; de instinctieve verlangens (vechten, vluchten, voeden en voortplanten) en 2; de drang toe te behoren (reglement, moraal & ethiek) om zelfbeheersing te bewaren.

De Grote Transitie

Martijn Jeroen van der Linden sprak over de Nieuwe Economie. Een stap, zo liet hij weten, binnen de Grote Transitie. Naast de nood voor een nieuw economisch systeem, zal er een grote verandering plaats moeten vinden in de gehele samenleving. Van de verstandhouding tussen mens en natuur, tot het inderdaad herstructureren en herverdelen van de financiële middelen en markten.

In 2009 publiceerde de New Economics Foundation (nef): The Great Transition (De Grote Transitie). Een opstel over het ontwikkelen van een nieuw economisch systeem dat klimaatsverandering en sociale problemen gerelateerd aan economische ongelijkheid aangepakt. Een systeem met als grondbeginsel stabiliteit, duurzaamheid en gelijkheid. Momenteel werkt ons neoliberaal kapitalistisch systeem groei, vervuiling en ongelijkheid in de hand.

Het rapport beargumenteert het feit dat we niks anders zouden moeten verwachten en verlangen dan een grote ommezwaai, weg van het bestaande systeem. ‘Business as usual’ heeft gefaald. Ook al houden ministers tot aan bankiers de schijn op dat alles nog in plaats is. We kunnen zien dat het fundament van het kapitalisme op losse schroeven staat. Dit is voornamelijk in de economische crisis aan het licht gekomen.

Het overlaten aan de markt, privatisering, zou de economie goed doen. Maar in plaats van consistente groeilijn heeft het pieken en dalen teweeg gebracht. Dit heeft uiteindelijk geleid tot een concentratie van kapitaal en geld in de handen van een steeds kleinere groep. Terwijl zelfs in goede tijden de hardst getroffene niet mee konden profiteren. Daarbij houdt het systeem momenteel geen rekening met de planetaire grenzen. Naast dat er een grens is voor het dumpen van pesticiden in onze zeeën en oceanen. Kunnen we niet CO2 in de lucht blijven spuwen zonder enige gevolgen. Iets wat kapitalisme probeert op te lossen met ‘groen’. Want als we ‘groen’ kopen en ‘groene’ kool verbranden of ‘groengas’ komt het allemaal goed… toch?

Een grote transitie is dus wel degelijk nodig. Met groot word bedoeld, het her-denken van alles wat je op dit moment voor lief neemt.

We zullen alle grondstoffen en bronnen (dus ook informatie) moeten herverdelen, door middel van het bouwen van hechtere gemeenschappen, betere maatschappij en het veilig stellen van de natuur. We moeten weer experimenteren, op kleine, zowel op grote schaal. Hier komt creativiteit zeer zeker bij kijken!

Markten en prijzen moeten de echte waarde gaan weergeven van sociale en milieukosten. Nu wordt de fossiele brandstof industrie bijvoorbeeld gesubsidieerd, net als veelal ongezond voedsel. Terwijl groene energie en gezond voedsel een flink prijskaartje heeft. Iets wat dus letterlijk omgedraaid zou kunnen worden.

Veel meer politieke macht moet terug naar locale gemeenschappen. Zij kunnen namelijk het beste bepalen wat er nodig is bij hun in de regio. Natuurlijk zullen we het globale niet uit het oog moeten verliezen. Niet alles is beter om te beslissen op kleine schaal, vooral veel niet op grote.

Laten vooral niet vergeten, we moeten herschoold worden! Als we dingen meer lokaal willen aanpakken zullen we oude vaardigheden op moeten pakken. Van boeren tot aan de uitoefening van democratische besluitvorming.

Liefde, Malcolm (MOOA www.malcolmtotheworld.org)