Energie
Via mijn broer kwam ik bij het Utrechts Conservatorium terecht. Hij heeft hier de opleiding tot jazz-gitarist gevolgd. Hij noemde Henny Diemer. Ze werd mijn zangdocente en is dat nog altijd. Ze heeft een fantastische manier van communiceren. Aan de ene kant is ze streng, maar aan de andere kant ook flexibel. Ze is al over de zeventig, maar nog heel energiek. Die energie geeft ze ook aan haar studenten. Ze motiveert ons.

Utrecht
Eerst had ik wel het idee om naar het buitenland te gaan na mijn Bachelor, maar vanwege de crisis werd het lastiger om beurzen te krijgen. In Utrecht ben ik gebleven vanwege mijn docente en omdat ik de sfeer hier erg fijn vind. Tijdens mijn bachelorstudie heb ik ook goede connecties opgebouwd en veel mogelijkheden gevonden voor optredens. Die wilde ik graag behouden. De opleiding vergt nu niet meer zo veel tijd en geeft dus volop de ruimte om buitenschoolse projecten aan te nemen. Ook de directe omgeving helpt om te groeien: het conservatorium zit midden in het centrum. Er zijn veel concertzalen, zoals bijvoorbeeld Vredenburg Leeuwenbergh, waar we kunnen optreden.

Bachelor en Master
Het belangrijkste verschil met de bacheloropleiding is het vakkenpakket. In de Master krijg je onder andere praktische vakken, zoals hoe je met belastingen om moet gaan, ondernemerschap, bewegingslessen (heel belangrijk voor zangers), gevorderde solfège en ritmes in een groep met alleen zangers. Heel nuttig. We hebben geen tentamens, maar moeten wel veel papers schrijven. Je krijgt geen cijfer, gewoon voldoende of onvoldoende. Een zangtentamen krijg je alleen aan het eind van het tweede Masterjaar.

Projecten
Vorig jaar was er voor Masterstudenten een Mozart operaproject met orkest. We hebben ons ook in Bach-cantates verdiept in samenwerking met de afdeling Historische Instrumenten. Mijn favoriete project was Dialogues des Carmélites van Poulenc. Het belangrijkste wat ik heb geleerd is het behouden van mijn concentratie. Je moet bij jezelf blijven, maar tegelijkertijd met andere mensen samenspelen.

Eindexamen
Bij het Bachelorexamen moet je verschillende stijlen laten zien. En in verschillende talen zingen. Bij het Masterexamen mag je je op één bepaalde stijl of componist richten. Je mag je eindexamen ook in verband brengen met je scriptie. Ik ben van plan zelf een programma samen te stellen voor een recital en dan te kijken wat de uitwerking is bij het publiek.

Niveau
Over het algemeen is het niveau goed, als ik het vergelijk met mensen die ik bij concoursen tegenkom. Maar het ligt vooral aan de docent hoe je als zanger wordt "opgevoed", niet zozeer aan het conservatorium waar je studeert. Niet over alles ben ik tevreden. De operaklas bestaat uit projecten in plaats van een regelmatige les. We krijgen ook geen geschiedenis van de opera.

Dagindeling
Per dag zing ik drie of vier uur, verspreid over de dag. Als ik een project of concert voor de boeg heb komt daar nog één of twee uur repetitietijd bij met mijn pianist of ensemble. Totaal zo'n zes uur dus. Ik probeer ook zo veel mogelijk naar concerten te gaan, dat vind ik heel belangrijk.

Medestudenten
Er zijn studenten uit Nieuw-Zeeland, Groot-Brittannië, China, enzovoort. Ze zijn allemaal ouder dan ik, dus ik voel me soms een beetje het jonkie. Het zijn allemaal lieve mensen. Er is natuurlijk altijd concurrentie, maar op dit conservatorium heerst een heel positieve sfeer. Als iemand anders iets goed doet dan inspireert dat mij juist om nog beter mijn best te doen. Ik kan altijd leren van andere studenten, ongeacht in welk jaar ze zitten. Iedereen heeft weer iets waar ze goed in zijn.

Kwaliteiten
Je moet gepassioneerd zijn over wat je doet. Techniek is essentieel om je muzikaliteit goed uit te kunnen drukken. Je moet ook karakter hebben: sterk in je schoenen staan, je eigen manier ontwikkelen om dingen te doen. Je moet zelfverzekerd zijn, maar tegelijkertijd voortdurend bereid zijn om meer te leren, want stilstand is achteruitgang. Sociale vaardigheden zijn ook belangrijk, omdat je vaak met mensen moet samenwerken. Georganiseerd zijn is geen vereiste, maar het helpt wel. Contacten opbouwen en onderhouden is lastig en kost veel tijd, maar je hebt het echt nodig.

Carrière
Ik wil graag nog een paar jaar in Nederland blijven of in ieder geval in Europa. Veel audities doen. Op dit moment ben ik mij aan het richten op het zingen van recitals. Het is een uitdaging, want er zijn niet zo veel concertzangers die daarmee hun geld kunnen verdienen. Mijn droom is om Indonesische en Aziatische muziek te introduceren, om oost en west te combineren en op die manier mijn thuisland te promoten. Ik ben in de finale gekomen van het Vriendenkrans Concours, dat is tot nu toe mijn grootste prestatie. De finale vindt plaats in juni 2012. Ik heb dus nog genoeg tijd om me voor te bereiden en mijn techniek te verbeteren. Daar kijk ik erg naar uit.