'Geschiedenis is niet wat er gebeurd is. Geschiedenis is alleen maar wat historici vertellen. Er was een patroon, een plan, een beweging, expansie, de opmars van de democratie; het is een wandtapijt, een stroom van gebeurtenissen, een complex verhaal, vol van verbanden, uitlegbaar. Van het ene mooie verhaal komt het andere. Eerst ging het over koningen en aartsbisschoppen met enig goddelijk gerotzooi in de coulissen, toen ging het over de opmars van ideeën en bewegingen van de massa’s, toen over lokale gebeurtenisjes die voor iets groters staan, maar het gaat steeds over verbanden, vooruitgang, betekenis, dit heeft geleid tot dat, dit is gebeurd vanwege dat.' Zo definieert Julian Barnes geschiedenis in zijn roman "Een Geschiedenis van de Wereld in 10 ½ Hoofdstuk." Dan nu de geschiedenis zelf: 'Op het strijdtoneel in de Spaanse Nederlanden wordt slag na slag geleverd. De bloedigste is die bij Malplaquet waarbij in één dag tijd 20.000 soldaten sneuvelen. Oorlogsvoering is kostbaar en vormt een zware aanslag op de schatkist. Al in 1712 starten de vredesonderhandelingen te Utrecht. Op 11 april 1713 wordt de Vrede van Utrecht ten slotte getekend.'

Vrede van Utrecht? Nooit van gehoord. 't Is dat we 't nu herdenken en dat HKU-studenten meewerken aan verschillende programmaonderdelen, anders zou ik nog immer in onwetendheid verkeren over deze historische mijlpaal. Wat historici vertellen moge duidelijk zijn. Maar wat stáát er eigenlijk? Ofwel: wat léés ik driehonderd jaar later, anno 2013? Laat ik bij de laatste zin beginnen. Ik moet onmiddellijk terugdenken aan de voorstelling "Adolf" van de Engelse acteur Pip Utton die ik op 1 maart 2012 bijwoonde: 'Het komt erop aan dat je democratisch gekozen wordt. En daarna schaf je allerlei zaken meteen af. Dat kun je al doen op de dag dat je aan de macht komt. De landen om je heen? Daar ben je uiteraard vriendelijk tegen. Je sluit een verdrag en op het moment dat het jou uitkomt verbreek je het weer. Er is geen verdrag ondertekend of het wordt vroeg of laat wel weer verbroken.' Wat zegt zo’n vredesverdrag nou eigenlijk? Waarschijnlijk niet meer dan dat we elkaar zullen verdragen tot de volgende oorlogsverklaring.

Pip Utton zei nog meer: 'Eén iemand doden is moord, maar honderdduizend doden is statistiek.' De bloedigste slag kostte 20.000 mensenlevens op één dag. De statistiek leert dat in de conflicten die sinds de Vrede van Utrecht zijn uitgevochten, de dodentallen er bepaald niet lager op zijn geworden. Als klap op de vuurpijl meldt de geschiedenis dat oorlogsvoering kostbaar is. Vanwege het enorme verlies aan mensenlevens? Nou nee, hoe durf ik dat überhaupt te denken? De historici weten wel beter: een zware aanslag op de schatkist ... In maart 2012 wordt bekend dat er wereldwijd weer bijna evenveel wapens worden verkocht als tijdens de Koude Oorlog. Andrew Feinstein, auteur van "De Handelaren des Doods", reageert op 25 maart 2012 in een tv-interview: 'Het laat zien dat de handel in wapens een economische logica kent en zijn eigen wetten heeft.' Wéér die schatkist ... Wapenhandel is een lucratieve business ...

In zijn roman over de Eerste Wereldoorlog, "Reis naar het Einde van de Nacht" laat Louis-Ferdinand Céline zijn alter ego Ferdinand Bardamu een confronterende vraag stellen: 'Weet jij bijvoorbeeld nog de naam van ook maar één van de soldaten die in de honderdjarige oorlog gesneuveld zijn, Lola? Heb je ooit geprobeerd achter één van die namen te komen? Nee, nietwaar? Je hebt ’t nooit geprobeerd? Voor jou zijn ze even anoniem en onbekend, ze laten je net zo koud als het kleinste atoom van die presse-papier daar voor je, als je ochtendkeutel ... Dus je ziet dat ze voor niets gesneuveld zijn, Lola! Helemaal voor niets, die stommelingen! Geloof mij maar! Het bewijs is geleverd! Alleen het leven telt. Ik wed dat deze oorlog, hoe belangrijk we ‘m nu ook vinden, over tienduizend jaar volkomen vergeten zal zijn ...'

'Laten we zorgen dat de Tweede Wereldoorlog niet vergeten wordt in het museum van het verleden, als het vijfjarige broertje van de Tachtigjarige Oorlog.' Deze oproep doet Z.K.H. de Prins van Oranje in 2005 als hij de 5 meilezing houdt om vervolgens te constateren: 'De wereld heeft na het einde van de Tweede Wereldoorlog nog geen dag zonder oorlog gekend. Vrede en vrijheid zijn nooit vanzelfsprekend geweest. [...] Mijn generatie, die de oorlog niet heeft meegemaakt, viert haar vrijheid zonder ooit onvrijheid te hebben ervaren.' Onder een afbeelding van "The Agreement", de re-imagination die kunstenaar Red Saunders heeft gemaakt van de ondertekening van de Vrede van Utrecht, kopt Trouw op 11 april jongstleden: 'Utrecht herdenkt vergeten vrede''. Bij de gedachte aan 5 mei komt er onwillekeurig een variant in me op: 'Nederland herdenkt vergeten vrede'. Van die vergeten vrede van 1713 lig ik niet wakker. Ik maak me driehonderd jaar later meer zorgen over de vergeten vrede van vandaag ...

Lambertha Souman is redactioneel medewerkster op de HKU. Daarnaast is zij tekstschrijver in de breedste zin van het woord (liedteksten, poëzie, artikelen, brochures, folders).
lambertha.souman@kmt.hku.nl